SỞ HỮU TRÍ TUỆ NÂNG TẦM HOẠT ĐỘNG ĐỔI MỚI SÁNG TẠO

Nội dung bài viết

Hoạt động đổi mới sáng tạo rất đa dạng và có nhiều cấp độ khác nhau. Nó có thể là việc triển khai một ý tưởng mới, tạo ra các sáng chế, tác phẩm nghệ thuật hoặc giống cây trồng mới… Dù ở mức độ, cấp độ nào, thì đổi mới sáng tạo luôn bắt nguồn từ các ý tưởng. Đây cũng là khởi nguồn hình thành tài sản trí tuệ của nhân loại. Vì vậy, sở hữu trí tuệ được ví là công cụ đòn bẩy thúc đẩy, nâng tầm cho đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, thực tế hiện nay là các nhóm khởi nghiệp mới chỉ tập trung vào hình thành doanh nghiệp, kêu gọi vốn đầu tư mà ít chú trọng đến việc tạo ra, xác lập và khai thác các tài sản trí tuệ của mình. Luật sư Nguyễn Thanh Hà – Chủ tịch Công ty Luật SB Law đã có những chia sẻ xoay quanh vấn đề này. Dưới đây là nội dung chi tiết:

Câu hỏi 1. Thưa ông, từ góc độ của 1 người tư vấn luật, ông đánh giá thế nào về nhận thức của các DN khởi nghiệp về vấn đề sở hữu trí tuệ?

Trả Lời:

Trong bối cảnh kinh tế hội nhập các doanh nghiệp khởi nghiệp đang phát triển ngày một mạnh mẽ, đối với các doanh nghiệp khởi nghiệp thì tài sản trí tuệ là nguồn lực quan trọng để cho doanh nghiệp đứng vững trên thị trường. Tuy nhiên, có một thực trạng chung đó là các nhóm khởi nghiệp chỉ tập trung vào hình thành doanh nghiệp, kêu gọi vốn đầu tư mà chưa nghĩ đến việc đăng ký quyền bảo vệ sở hữu trí tuệ hoặc ngại đăng ký vì nhiều lý do. Đôi khi điều này xuất phát từ sự thiếu hiểu biết về kiến thức bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ của các doanh nghiệp, vì vậy các doanh nghiệp này thường không nắm được tầm quan trọng của quyền sở hữu trí tuệ và vẫn còn “thờ ơ” với chúng.

Từ đó dẫn đến việc xác định quyền sở hữu và tranh chấp liên quan tới tài sản trí tuệ ngày càng phức tạp, các start-up rất dễ bị “tổn thương” khi sớm phải đương đầu với các vấn đề vi phạm pháp luật, tranh chấp, kiện tụng.

Ảnh minh họa

Câu hỏi 2. Theo quan sát của Ông, liệu còn có khó khăn, vướng mắc gì trong việc xác lập, đăng ký, ứng dụng tài sản trí tuệ hiện nay khiến các doanh nghiệp khởi nghiệp e ngại không, thưa Ông?

Trả lời:

Hiện nay, các doanh nghiệp khởi nghiệp luôn được khuyến khích để đăng ký bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ của mình trước khi gia nhập thị trường, vừa nâng cao vị thế cạnh tranh, uy tín trong ngành vừa giúp doanh nghiệp tránh được những tranh chấp pháp lý không đáng có trong tương lai. Tuy nhiên, việc đăng ký bảo hộ sở hữu trí tuệ tại Việt Nam vẫn còn gặp rất nhiều khó khăn chẳng hạn như thủ tục đăng ký, xác lập quyền SHTT còn phức tạp, kéo dài. Tuy thời gian xem xét và cấp văn bằng SHTT đã được rút ngắn so với trước đây nhưng hiện nay nhanh nhất cũng phải mất 18 tháng mới được cấp văn bằng SHTT, làm cho công tác ứng dụng và triển khai công nghệ khó phát triển. Những vấn đề liên quan đến thủ tục đăng ký, thời gian đăng ký nhãn hiệu quá lâu cũng khiến các doanh nghiệp gặp những khó khăn nhất định, thậm chí là gây cản trở, thất thoát nhiều cơ hội kinh doanh của họ.

Ngoài ra, nhiều kết quả nghiên cứu, sáng tạo được đem đi thi, công bố trên các tạp chí quốc tế vô tình trở thành một trở ngại trong việc xác lập quyền SHTT. Nhiều trường hợp đã từng bị từ chối bảo hộ độc quyền sáng chế do kết quả nghiên cứu đã đăng báo quốc tế trước đó, làm mất tính mới – một tiêu chí để được bảo hộ

Câu hỏi 3. Thưa ông, quyền sở hữu trí tuệ thường gắn với những từ như “độc quyền” hay “bảo hộ”, trong khi đó đổi mới sáng tạo thường gắn với tính “mới”, “mở”. Dường như có sự đối lập. Vậy sở hữu trí tuệ có khuyến khích đổi mới sáng tạo không, thưa ông?

Trả lời:

Có rất nhiều trường hợp khi nghiên cứu, sáng tạo ra những cái mới, công nghệ, sản phẩm mới khi công bố ra thị trường liền bị những đối thủ cạnh tranh sao chép để kiếm lời từ đó dẫn đến việc những người nghiên cứu không kiếm được những nguồn lợi mà đáng ra họ phải nhận được từ những sáng tạo của mình. Do đó, độc quyền đối với tài sản trí tuệ chính là cơ sở pháp lý cho quá trình đưa các quyền sở hữu trí tuệ ra thị trường, thu về lợi nhuận và tăng trưởng bền vững trong sản xuất, kinh doanh. Quyền sở hữu trí tuệ chính là công cụ đắc lực, tạo ra lợi thế cạnh tranh cho sự phát triển của các doanh nghiệp, các chủ thể quyền khác trong nền kinh tế thị trường.

Rõ ràng là sở hữu trí tuệ đồng hành và gắn kết chặt chẽ với hoạt động đổi mới sáng tạo của những bạn trẻ nói riêng và những chủ thể sáng tạo nói chung. Quyền sở hữu trí tuệ khuyến khích, thúc đẩy bản thân các chủ thể quyền, các cá nhân, pháp nhân, tổ chức liên quan trong xã hội không ngừng đổi mới và sáng tạo ra các đối tượng sở hữu trí tuệ mới để được bảo hộ độc quyền.

Câu hỏi 4. Thông điệp của Ngày Sở hữu trí tuệ thế giới (26/4) năm nay là: “Sở hữu trí tuệ và thế hệ trẻ: Đổi mới sáng tạo vì một tương lai tốt đẹp hơn”. Vậy tại Việt Nam, những chủ thể sáng tạo trẻ tuổi được tạo điều kiện để thúc đẩy ý tưởng sáng tạo của mình bằng hệ thống sở hữu trí tuệ như thế nào, thưa ông?

Trả lời:

Bên cạnh việc tạo môi trường pháp lý thuận lợi và chính sách về tài chính (vay vốn, ưu đãi thuế) cho những người làm sáng tạo nói chung – trong đó bao gồm những nhà sáng chế, doanh nghiệp trẻ – Việt Nam cũng đưa ra các giải pháp hỗ trợ về sở hữu trí tuệ.

Theo quy định của Luật Hỗ trợ Doanh nghiệp vừa và nhỏ 2017, đối với doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo được hỗ trợ thêm các vấn đề về sở hữu trí tuệ; khai thác và phát triển tài sản trí tuệ, ứng dụng, chuyển giao công nghệ, đào tạo, thông tin, thương mại hóa.

Thông tư 75/2021/TT-BTC ngày 9/9/2021 do Bộ Tài chính ban hành quy định về quản lý tài chính thực hiện Chương trình Phát triển tài sản trí tuệ đến năm 2030 nêu rõ về mức ngân sách nhà nước hỗ trợ trong đơn đăng ký bảo hộ trong nước, như: Đối với đơn đăng ký bảo hộ sáng chế và đăng ký bảo hộ, công nhận giống cây trồng mới, mức hỗ trợ 30 triệu đồng/đơn; đối với đơn đăng ký bảo hộ kiểu dáng công nghiệp và nhãn hiệu, 15 triệu đồng/văn bằng bảo hộ. Hình thức hỗ trợ này không phân biệt về độ tuổi, nên các bạn trẻ đều có thể nghiên cứu để tham gia Chương trình.

Bên cạnh đó, ngân sách nhà nước cũng hỗ trợ kinh phí triển khai các biện pháp bảo vệ và nâng cao hiệu quả hoạt động thực thi quyền sở hữu trí tuệ. Như kinh phí tổ chức trưng bày, triển lãm phân biệt sản phẩm được bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ và sản phẩm xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ; xác định, lựa chọn sản phẩm, tra cứu đánh giá sản phẩm được bảo hộ và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Với nhiệm vụ quản lý nhà nước về sở hữu trí tuệ, Cục Sở hữu trí tuệ đã dành nguồn lực cho hoạt động phát triển hệ thống sở hữu trí tuệ của Việt Nam. Trong đó, Cục đã có những quan tâm nhất định tới đối tượng giới trẻ từ khá sớm nhằm nâng cao nhận thức cũng như tư vấn, hỗ trợ về sở hữu trí tuệ cho các bạn trẻ như: Tổ chức đào tạo kiến thức về sở hữu trí tuệ từ cơ bản đến nâng cao cho sinh viên của các trường đại học trên toàn quốc, tổ chức các cuộc thi, hỗ trợ, tư vấn xác lập quyền sở hữu công nghiệp cho các sản phẩm/dự án…

Câu hỏi 5. Nói đến khởi nghiệp là chúng ta đang nói đến sáng tạo. Các bạn trẻ khởi nghiệp có những ý tưởng sáng tạo, giải pháp có tính mới nhưng để thương mại hóa ra thị trường cần phải mất một khoảng thời gian nữa. Theo ông thời điểm nào để đăng ký SHTT là phù hợp nhất?

Trả lời:

Pháp luật về quyền sở hữu công nghiệp ở Việt Nam dành quyền bảo hộ cho người nộp đơn sớm nhất trong số những người cùng nộp đơn cho cùng 1 nhãn hiệu. Ðiều đó có nghĩa là với cùng một nhãn hiệu cho một nhóm hàng hóa, dịch vụ thì chỉ có đơn đăng ký được nộp cho Cục Sở hữu công nghiệp sớm nhất là được ưu tiên bảo hộ, còn các đơn nộp của các chủ thể khác cho cùng một nhãn hiệu hàng hoá sẽ bị từ chối bảo hộ.

Hơn nữa, để tránh hiện tượng bị đánh cắp nhãn hiệu, tốt nhất là nên đăng ký nhãn hiệu hàng hoá càng sớm càng tốt, ngay khi có ý định thương mại hoá sản phẩm/dịch vụ trên thị trường, không được đợi sau khi sản phẩm đã có chỗ đứng trên thị trường rồi mới tiến hành đăng ký bảo hộ nhiều khi là đã muộn.

Gia hạn văn bằng bảo hộ: Giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu có thể được gia hạn nhiều lần liên tiếp, mỗi lần có thời hạn trong 10 năm.

Để được gia hạn hiệu lực Giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu, trong vòng 06 tháng trước ngày Giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu hết hiệu lực, chủ Giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu phải nộp đơn yêu cầu gia hạn cho Cục Sở hữu trí tuệ.

Bên cạnh đó việc đăng ký SHTT cũng mất khá nhiều thời gian để cơ quan có thẩm quyền xem xét và kiểm tra các thông tin liên quan đến thông tin đăng ký và khoảng thời gian làm thủ tủ này khá dài. Do đó, để đảm bảo tốt nhất quyền lợi của mình thì các bạn trẻ khởi nghiệp có những ý tưởng sáng tạo, giải pháp có tính mới nhưng để thương mại hóa ra thị trường cần chủ động đăng ký SHTT càng sớm càng tốt, điều đó cũng giúp các bạn trẻ chủ động hơn khi hoàn thiện các thủ tục pháp lý liên quan đến vấn đề đăng ký SHTT của mình.

Hiện nay, bảo vệ quyền SHTT cũng quan trọng không kém việc phát triển sản phẩm hay kêu gọi vốn đầu tư đối với start-up. Bởi lẽ, các nhà đầu tư khó quyết định rót vốn vào những sản phẩm rủi ro khi biết nó có thể bị làm nhái, làm giả. Thời điểm thuận lợi nhất để startup quan tâm và chú trọng đến SHTT là ngay khi mới nhen nhóm, hình thành ý tưởng kinh doanh. Các đối tượng của quyền SHTT có thể được tạo ra ở bất kỳ giai đoạn nào trong quá trình kinh doanh của startup. Vì vậy, khi bắt đầu tiến hành kinh doanh, hợp tác, kết nối đầu tư startup cần nhận biết được đối tượng SHTT nào có khả năng sẽ được tạo ra, quyền sở hữu và cách thức bảo vệ từng loại đối tượng SHTT tương ứng.

Câu hỏi 6. Để xác lập quyền sở hữu trí tuệ, các doanh nghiệp cần phải tiến hành thủ tục gì?

Luật sư Nguyễn Thanh Hà – Chủ tịch Công ty Luật SB Law

Trả lời:

Xác lập quyền sở hữu trí tuệ là một vấn đề nhận được khá nhiều sự quan tâm của các chủ thể quyền bởi vì nó là điều kiện tiên quyết và bắt buộc để quyền sở hữu trí tuệ của các chủ thể được bảo hộ. Tùy theo từng đối tượng sở hữu trí tuệ mà căn cứ xác lập quyền sẽ là khác nhau.

Luật sở hữu trí tuệ 2005 (sửa đổi, bổ sung năm 2009, năm 2019) quy định Quyền sở hữu trí tuệ là quyền của tổ chức, cá nhân đối với tài sản trí tuệ, bao gồm quyền tác giả và quyền liên quan đến quyền tác giả, quyền sở hữu công nghiệp và quyền đối với giống cây trồng.

Căn cứ phát sinh, xác lập quyền sở hữu trí tuệ được quy định như sau:

1.     Quyền tác giả phát sinh kể từ khi tác phẩm được sáng tạo và được thể hiện d­ưới một hình thức vật chất nhất định, không phân biệt nội dung, chất l­ượng, hình thức, phương tiện, ngôn ngữ, đã công bố hay ch­ưa công bố, đã đăng ký hay ch­ưa đăng ký.

2.      Quyền liên quan phát sinh kể từ khi cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình, chương trình phát sóng, tín hiệu vệ tinh mang chương trình được mã hoá được định hình hoặc thực hiện mà không gây ph­ương hại đến quyền tác giả.

3.     Quyền sở hữu công nghiệp được xác lập như sau:

a) Quyền sở hữu công nghiệp đối với sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, thiết kế bố trí, nhãn hiệu được xác lập trên cơ sở quyết định cấp văn bằng bảo hộ của cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo thủ tục đăng ký quy định tại Luật này hoặc công nhận đăng ký quốc tế theo điều ước quốc tế mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên.

Quyền sở hữu công nghiệp đối với nhãn hiệu nổi tiếng được xác lập trên cơ sở sử dụng, không phụ thuộc vào thủ tục đăng ký.

Quyền sở hữu công nghiệp đối với chỉ dẫn địa lý được xác lập trên cơ sở quyết định cấp văn bằng bảo hộ của cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo thủ tục đăng ký quy định tại Luật này hoặc theo điều ước quốc tế mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên;

b) Quyền sở hữu công nghiệp đối với tên thương mại được xác lập trên cơ sở sử dụng hợp pháp tên thương mại đó;

c) Quyền sở hữu công nghiệp đối với bí mật kinh doanh được xác lập trên cơ sở có được một cách hợp pháp bí mật kinh doanh và thực hiện việc bảo mật bí mật kinh doanh đó;

d) Quyền chống cạnh tranh không lành mạnh được xác lập trên cơ sở hoạt động cạnh tranh trong kinh doanh.

4. Quyền đối với giống cây trồng được xác lập trên cơ sở quyết định cấp Bằng bảo hộ giống cây trồng của cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo thủ tục đăng ký quy định tại Luật này.

Câu hỏi 7. Thưa ông, DN khởi nghiệp có thể đăng ký SHTT ở đâu tốt nhất để thu hút được nguồn vốn và khởi nghiệp thành công?

Trả lời:

Sở hữu trí tuệ (SHTT) là một trong những mối quan tâm hàng đầu và quan trọng nhất với doanh nghiệp khởi nghiệp (start-up) bên cạnh việc phát triển sản phẩm, nguồn nhân lực chất lượng cao, huy động vốn….Bảo vệ quyền SHTT là điều cần thiết để thu hút nguồn vốn đầu tư rủi ro hoặc ngăn chặn các đối thủ cạnh tranh không lành mạnh. 

Như đã trình bày ở trên, quyền sở hữu trí tuệ nói chung bao gồm quyền tác giả và quyền sở hữu công nghiệp. Vì vậy, đối với mỗi tài sản trí tuệ sẽ có những quy định riêng về cơ quan có thẩm quyền đăng ký bảo hộ.

– Đối với đăng ký sở hữu trí tuệ cho đối tượng quyền tác giả:

Quyền tác giả là quyền của tổ chức, cá nhân đối với tác phẩm do mình sáng tạo ra hoặc sở hữu.

Theo quy định của Luật sở hữu trí tuệ, việc nộp đơn để được cấp Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả không phải là thủ tục bắt buộc để được hưởng quyền tác giả. Quyền tác giả phát sinh kể từ khi tác phẩm được sáng tạo và được thể hiện d­ưới một hình thức vật chất nhất định, không phân biệt nội dung, chất l­ượng, hình thức, phương tiện, ngôn ngữ, đã công bố hay ch­ưa công bố, đã đăng ký hay ch­ưa đăng ký. Tuy nhiên, việc đăng ký bản quyền tác giả là hết sức cần thiết. Bởi khi được cấp Giấy chứng nhận đăng ký bản quyền, tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả không phải chứng minh quyền tác giả thuộc về mình khi có tranh chấp, đồng thời đẩy nghĩa vụ chứng minh về tổ chức, cá nhân khác.

Tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả có thể trực tiếp hoặc ủy quyền cho tổ chức, cá nhân khác nộp hồ sơ đăng ký bản quyền tác giả tại Cục bản quyền tác giả.

– Đăng ký sở hữu trí tuệ cho đối tượng là sở hữu công nghiệp:

Quyền sở hữu công nghiệp là quyền của tổ chức, cá nhân đối với sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, thiết kế bố trí mạch tích hợp bán dẫn, nhãn hiệu, tên thương mại, chỉ dẫn địa lý, bí mật kinh doanh do mình sáng tạo ra hoặc sở hữu và quyền chống cạnh tranh không lành mạnh.

Cơ quan duy nhất tại Việt Nam có thẩm quyền đăng ký quyền sở hữu công nghiệp tại Việt Nam là Cục Sở hữu trí tuệ có trụ sở chính tại địa chỉ 384-386 đường Nguyễn Trãi, quận Thanh Xuân, Thành phố Hà Nội.

Hiện nay có rất nhiều công ty Luật chuyên về dịch vụ SHTT, các doanh nghiệp có thể uỷ quyền để các văn phòng này đăng ký và hoàn thiện các thủ tục này một cách nhanh chóng và tiện lợi.

Tư vấn pháp lý

Liên hệ với chúng tôi để được hỗ trợ tư vấn 24/7

    Bài viết liên quan

    Bảo lãnh dự án hình thành trong tương lai: Tại sao không?

    Muốn mở bán, dự án nhà ở hình thành trong tương lai phải được ngân hàng thương mại bảo lãnh. Song, một số ý kiến cho rằng, việc quy định chỉ có ngân hàng thương mại mới được phép bảo lãnh đang tước đi quyền được tham gia thị trường của các định chế tài chính khác, chẳng hạn như các công ty bảo hiểm phi nhân thọ.

    Xem chi tiết