Câu hỏi:
Công ty TNHH hai thành viên trở lên của tôi đang gặp khó khăn về dòng tiền, một số khoản nợ với nhà cung cấp và ngân hàng đã quá hạn hơn 6 tháng nhưng chưa thể thanh toán. Ban điều hành muốn tiếp tục hoạt động và chưa tính đến việc phá sản. Xin hỏi theo quy định hiện hành, khi nào doanh nghiệp bị coi là mất khả năng thanh toán, người đại diện theo pháp luật có nghĩa vụ nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản hay không, và nếu không nộp đơn thì bị xử phạt như thế nào?
Trả lời:
Từ ngày 01/3/2026, vấn đề này được điều chỉnh bởi Luật Phục hồi, phá sản 2025 (Luật số 142/2025/QH15), thay thế Luật Phá sản 2014. Cụ thể:
- Điều kiện xác định mất khả năng thanh toán (khoản 2 Điều 5): doanh nghiệp không thực hiện nghĩa vụ thanh toán khoản nợ sau thời hạn 06 tháng kể từ ngày đến hạn thanh toán (Luật Phá sản 2014 trước đây quy định là 03 tháng). Trường hợp doanh nghiệp không thanh toán được khoản nợ sẽ đến hạn trong 06 tháng hoặc khoản nợ đã đến hạn nhưng chưa quá 06 tháng thì được xem là có nguy cơ mất khả năng thanh toán (khoản 1 Điều 5).
- Nghĩa vụ nộp đơn (khoản 2 Điều 38): khi doanh nghiệp mất khả năng thanh toán, người đại diện theo pháp luật; Hội đồng quản trị của công ty cổ phần; Hội đồng thành viên của công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên hoặc công ty hợp danh; chủ doanh nghiệp tư nhân; chủ sở hữu công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên có nghĩa vụ nộp đơn yêu cầu áp dụng thủ tục phá sản. Đơn được nộp cho Tòa án nhân dân khu vực nơi doanh nghiệp có trụ sở chính (khoản 2 Điều 6 và khoản 1 Điều 39).
- Trường hợp được loại trừ: nghĩa vụ nộp đơn phá sản không áp dụng nếu doanh nghiệp đã nộp đơn yêu cầu áp dụng thủ tục phục hồi (khoản 2 Điều 38). Theo Điều 24 và Điều 25, doanh nghiệp có quyền nộp đơn yêu cầu phục hồi ngay từ khi có nguy cơ mất khả năng thanh toán, kèm theo phương án phục hồi hoạt động kinh doanh, danh sách chủ nợ, người mắc nợ và tài liệu, chứng cứ chứng minh.
- Trách nhiệm dân sự (khoản 5 Điều 38): người có nghĩa vụ mà không nộp đơn phải chịu trách nhiệm trước pháp luật; nếu việc không nộp đơn gây ra thiệt hại phát sinh sau thời điểm doanh nghiệp mất khả năng thanh toán thì phải bồi thường.
Ngoài ra, các chủ thể khác cũng có thể chủ động nộp đơn khi doanh nghiệp mất khả năng thanh toán (khoản 1, 3 và 4 Điều 38), gồm: chủ nợ không có bảo đảm hoặc có bảo đảm một phần; người lao động, công đoàn khi hết 06 tháng kể từ ngày doanh nghiệp phải trả lương, các khoản nợ đến hạn mà không thanh toán; cổ đông hoặc nhóm cổ đông sở hữu từ 20% cổ phần phổ thông trở lên; thành viên hoặc nhóm thành viên sở hữu từ 65% vốn điều lệ của công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên (hoặc tỷ lệ nhỏ hơn nếu Điều lệ công ty quy định). Cơ quan quản lý thuế phải nộp đơn theo Luật Quản lý thuế, còn cơ quan bảo hiểm xã hội có quyền nộp đơn trong trường hợp luật định.
Lưu ý, việc trì hoãn còn kéo theo rủi ro đối với các giao dịch của doanh nghiệp. Giao dịch chuyển nhượng tài sản không theo giá thị trường, tặng cho tài sản, chuyển nợ không có bảo đảm thành nợ có bảo đảm hoặc thanh toán có lợi cho một chủ nợ được thực hiện trong 06 tháng trước ngày Tòa án ra quyết định mở thủ tục phá sản có thể bị coi là vô hiệu; thời hạn này là 18 tháng đối với giao dịch với người liên quan (Điều 49). Sau khi Tòa án thụ lý đơn yêu cầu áp dụng thủ tục phục hồi, doanh nghiệp bị cấm cất giấu, tẩu tán, tặng cho tài sản, từ bỏ quyền đòi nợ; đồng thời không được thanh toán khoản nợ phát sinh trước thời điểm thụ lý, chuyển nợ không bảo đảm thành nợ có bảo đảm hoặc phân chia lợi nhuận, trừ trường hợp luật có quy định khác hoặc được Thẩm phán cho phép (Điều 31).
Mức xử phạt (Nghị định 109/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 18/5/2026):
- Không nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản khi doanh nghiệp mất khả năng thanh toán (Điều 71): phạt 1 – 3 triệu đồng đối với người đại diện theo pháp luật, Hội đồng quản trị, Hội đồng thành viên, chủ doanh nghiệp tư nhân hoặc chủ sở hữu công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên có nghĩa vụ nộp đơn. Không bị xử phạt nếu trước đó đã nộp đơn yêu cầu áp dụng thủ tục phục hồi.
- Cản trở, gây khó khăn cho người có quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản (Điều 70): phạt 500.000 – 1.000.000 đồng; quy định mới đã bỏ hình thức cảnh cáo so với Nghị định 82/2020/NĐ-CP.
- Che giấu, tẩu tán tài sản, tài liệu, chứng cứ của doanh nghiệp (Điều 72): phạt 3 – 7 triệu đồng. Lợi dụng thủ tục phục hồi, phá sản để xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức, cá nhân: phạt 10 – 20 triệu đồng.
- Doanh nghiệp vi phạm quy định về hoạt động sau khi Tòa án thụ lý đơn yêu cầu hoặc sau khi có quyết định mở thủ tục phá sản (Điều 74): phạt 5 – 10 triệu đồng nếu không báo cáo Quản tài viên hoặc doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản trước khi thực hiện các giao dịch phải báo cáo; phạt 10 – 20 triệu đồng nếu cất giấu, tẩu tán, tặng cho tài sản, từ bỏ quyền đòi nợ, thanh toán nợ trước thời điểm thụ lý, chuyển nợ không bảo đảm thành nợ có bảo đảm hoặc phân chia lợi nhuận, phân phối thu nhập. Đây là mức phạt áp dụng đối với tổ chức.
Kết luận:
Khi doanh nghiệp đã mất khả năng thanh toán, việc chờ thêm không còn là lựa chọn an toàn: người quản lý, đại diện doanh nghiệp có nghĩa vụ nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản, nếu không có thể bị xử phạt hành chính, phải bồi thường thiệt hại phát sinh và đối mặt với rủi ro các giao dịch bị tuyên bố vô hiệu. Điểm mới đáng chú ý của Luật Phục hồi, phá sản 2025 là doanh nghiệp được chủ động nộp đơn yêu cầu phục hồi ngay từ giai đoạn có nguy cơ mất khả năng thanh toán, và việc đã nộp đơn này được loại trừ trách nhiệm nộp đơn phá sản. Doanh nghiệp nên chủ động rà soát công nợ quá hạn, theo dõi mốc 06 tháng kể từ ngày đến hạn thanh toán, hạn chế các giao dịch bất thường về tài sản và sớm đánh giá phương án phục hồi hoặc phá sản. Nếu Quý doanh nghiệp cần tư vấn chi tiết về việc đánh giá tình trạng mất khả năng thanh toán, xây dựng phương án phục hồi hoạt động kinh doanh hoặc chuẩn bị hồ sơ nộp đơn đến Tòa án, vui lòng liên hệ SB Law để được đội ngũ luật sư và chuyên gia hỗ trợ kịp thời.
