Câu hỏi: Tôi đang định cư tại nước ngoài. Gần đây tôi biết được cha tôi tại Việt Nam đã lập di chúc để lại toàn bộ nhà đất cho người em út. Tuy nhiên, thời điểm lập di chúc, cha tôi đã bị bệnh sa sút trí tuệ (Alzheimer) nặng, thường xuyên không nhận ra con cái và đang điều trị tại bệnh viện. Xin hỏi, di chúc này có hợp pháp không? Nếu cha tôi chưa bị Tòa án tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự thì tôi có quyền yêu cầu hủy di chúc đó không?
Trả lời: Để xác định giá trị pháp lý của bản di chúc này, SB Law xin phân tích các khía cạnh trọng tâm sau:
– Theo Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015, một di chúc chỉ được coi là hợp pháp khi người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt trong khi lập di chúc; không bị lừa dối, đe doạ hoặc cưỡng ép. Pháp luật không cấm người có vấn đề sức khỏe lập di chúc, nhưng đòi hỏi họ phải nhận thức được hành vi của mình tại đúng thời điểm ký tên, chứ không phải tình trạng sức khỏe chung trước hay sau đó.
– Có một hiểu lầm phổ biến là nếu Tòa án chưa có quyết định tuyên bố một người mất năng lực hành vi dân sự thì mọi di chúc họ lập đều mặc nhiên có hiệu lực. Thực tế, theo Điều 128 Bộ luật Dân sự 2015, nếu một người xác lập giao dịch vào đúng thời điểm không nhận thức và làm chủ được hành vi thì người có quyền lợi liên quan có quyền yêu cầu Tòa án tuyên bố giao dịch đó vô hiệu. Do đó, dù cha bạn chưa bị Tòa tuyên mất năng lực hành vi khi còn sống, bạn vẫn có cơ hội yêu cầu hủy di chúc nếu chứng minh được ông không tỉnh táo khi ký.
– Nhiều gia đình tin rằng di chúc đã qua công chứng thì không thể bị thách thức. Tuy nhiên, công chứng viên chỉ có thể từ chối công chứng nếu phát hiện dấu hiệu bất thường trong buổi làm việc trực tiếp. Với những bệnh lý như sa sút trí tuệ, người bệnh có thể tỉnh táo ngắn hạn trong lúc công chứng nhưng nhận thức tổng thể đã suy giảm. Tòa án vẫn có thể xem xét lại nội dung và năng lực hành vi nếu bạn có chứng cứ xác đáng từ hồ sơ y tế hoặc giám định pháp y
– Bạn là người yêu cầu hủy di chúc thì bạn phải có nghĩa vụ chứng minh tình trạng nhận thức của cha mình gắn chặt với thời điểm ký. Bạn chỉ có 02 năm để yêu cầu Tòa án tuyên di chúc vô hiệu kể từ ngày biết hoặc phải biết về căn cứ vô hiệu.
Kết luận:
Một di chúc do người không còn minh mẫn lập ra có rủi ro bị tuyên vô hiệu rất cao. Để bảo vệ quyền lợi, nếu cha bạn còn sống, bạn nên chủ động yêu cầu Tòa án xác định tình trạng năng lực hành vi và lưu trữ hồ sơ y tế chi tiết. Nếu ông đã mất, bạn cần nhanh chóng khởi kiện và thu thập hồ sơ bệnh án đúng giai đoạn lập di chúc để làm căn cứ đấu tranh tại Tòa.
Nếu bạn cần luật sư đại diện thu thập chứng cứ hoặc thực hiện thủ tục khởi kiện tranh chấp di chúc tại Việt Nam từ xa, vui lòng liên hệ SB Law để được hỗ trợ.
