Phạt tiền tới 100 triệu đồng khi mua bán ngoại tệ tại thị trường chợ đen.

Luật sư Nguyễn Thanh Hà, chủ tịch SBLAW có phần trả lời phỏng vấn VTV về quy định mới xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực ngoại hối.

Sau đây là nội dung bài trả lời phỏng vấn:

Câu hỏi: Thưa luật sư, theo quy định mới, cá nhân thực hiện hành vi mua bán ngoại tệ không đúng quy định pháp luật sẽ bị xử lý như thế nào, mức phạt cụ thể ra sao?

Trả lời: Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 340/2025/NĐ-CP quy định chi tiết về các hình thức và mức xử phạt đối với hành vi vi phạm trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng, trong đó hành vi mua, bán ngoại tệ không đúng quy định được phân loại theo các mức độ giá trị giao dịch cụ thể để đảm bảo tính công bằng và răn đe. Nghị định này có hiệu lực từ ngày 9 tháng 2 năm 2026.

Dưới đây là các mức xử phạt đối với cá nhân thực hiện hành vi mua, bán ngoại tệ tại tổ chức không được phép hoạt động ngoại hối:

1. Phân loại mức phạt theo giá trị ngoại tệ giao dịch

Mức phạt tiền đối với cá nhân được xác định dựa trên giá trị của số ngoại tệ tại thời điểm thực hiện hành vi vi phạm:

• Dưới 1.000 USD (hoặc ngoại tệ khác có giá trị tương đương): Phạt cảnh cáo.
• Từ 1.000 USD đến dưới 10.000 USD: Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng.
• Từ 10.000 USD đến dưới 100.000 USD: Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng.
• Từ 100.000 USD trở lên: Phạt tiền từ 80.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng.

2. Các hình thức xử phạt bổ sung

Ngoài phạt tiền, cá nhân vi phạm còn có thể phải chịu các hình thức xử phạt bổ sung sau:

• Tịch thu số ngoại tệ: Toàn bộ số ngoại tệ tang vật của hành vi vi phạm sẽ bị tịch thu sung công quỹ nhà nước.
• Tịch thu số tiền Việt Nam đồng: Số tiền VND dùng để mua ngoại tệ không đúng quy định cũng có thể bị tịch thu tùy theo mức độ vi phạm.

3. Hành vi mua, bán ngoại tệ tại các tổ chức được phép nhưng không đúng quy định

Đối với trường hợp mua, bán ngoại tệ tại các tổ chức tín dụng được phép hoạt động ngoại hối nhưng không đúng tỷ giá hoặc không đúng quy định của Ngân hàng Nhà nước:

• Cá nhân có thể bị phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng.
• Mức phạt này áp dụng cho các hành vi như giao dịch ngoại tệ không đúng phạm vi được phép hoặc vi phạm các quy định về quản lý ngoại hối khác.

Câu hỏi: Việc ban hành quy định này nhằm hướng tới mục tiêu gì trong công tác quản lý thị trường ngoại hối và ổn định kinh tế vĩ mô?

Việc ban hành Nghị định 340/2025/NĐ-CP với các mức xử phạt phân lớp chi tiết và nghiêm khắc không chỉ đơn thuần là biện pháp răn đe hành chính, mà còn mang tầm chiến lược trong quản lý kinh tế vĩ mô.

Dưới góc độ luật sư, tôi nhận định việc ban hành quy định này hướng tới 4 mục tiêu cốt lõi sau:

1. Chống "Đô-la hóa" nền kinh tế

Đây là mục tiêu hàng đầu để bảo vệ giá trị đồng nội tệ (VND).

• Khẳng định vị thế đồng Việt Nam: Việc siết chặt các giao dịch ngoại tệ tự do buộc người dân và doanh nghiệp phải ưu tiên sử dụng VND trong các giao dịch trên lãnh thổ Việt Nam.
• Giảm tâm lý tích trữ: Mức phạt tiền cao và hình thức bổ sung là tịch thu tang vật (ngoại tệ) đánh trực tiếp vào lợi ích kinh tế, làm giảm động lực găm giữ ngoại tệ trái phép của cá nhân.

2. Thu hẹp thị trường ngoại hối tự do (Thị trường đen)

Thị trường tự do là nơi tiềm ẩn nhiều rủi ro về rửa tiền và thất thu thuế.

• Tập trung nguồn lực về hệ thống ngân hàng: Bằng cách xử phạt nặng các giao dịch tại tổ chức không được phép, Nhà nước điều hướng dòng chảy ngoại tệ vào hệ thống các tổ chức tín dụng.
• Tăng cường tính minh bạch: Dữ liệu giao dịch tại các ngân hàng được kết nối với hệ thống quản lý của Ngân hàng Nhà nước, giúp theo dõi chính xác cung - cầu ngoại tệ thực tế của nền kinh tế.

3. Ổn định tỷ giá và Kiểm soát lạm phát

Sự biến động của thị trường tự do thường gây áp lực tâm lý lên tỷ giá chính thức.

• Ngăn chặn đầu cơ: Các quy định mới giúp triệt tiêu các hành vi đầu cơ, làm giá ngoại tệ trên thị trường tự do, từ đó giữ cho tỷ giá ổn định hơn.
• Hỗ trợ điều hành chính sách tiền tệ: Khi thị trường ngoại hối ổn định, Ngân hàng Nhà nước có thể điều hành lãi suất và cung tiền một cách chủ động hơn, góp phần kiểm soát lạm phát và ổn định kinh tế vĩ mô.

4. Đảm bảo công bằng và Thượng tôn pháp luật

Quy định mới tạo ra một sân chơi bình đẳng cho những người tuân thủ.

• Phân hóa mức độ vi phạm: Việc chia nhỏ các mức phạt (dưới 1.000 USD chỉ cảnh cáo, trên 100.000 USD phạt đến 100 triệu đồng) thể hiện tính nhân văn và công bằng của pháp luật, tập trung xử lý nghiêm các vi phạm quy mô lớn có nguy cơ gây bất ổn thị trường.
• Bảo vệ quyền lợi người dân: Việc điều hướng giao dịch vào ngân hàng giúp người dân tránh được rủi ro mua phải ngoại tệ giả hoặc bị lừa đảo trong các giao dịch "chợ đen".

Nghị định 340/2025/NĐ-CP là một mắt xích quan trọng trong hành lang pháp lý mới, giúp Nhà nước quản lý ngoại hối theo hướng "chặt chẽ nhưng linh hoạt", đảm bảo nguồn lực ngoại tệ luôn sẵn sàng phục vụ cho nhu cầu nhập khẩu hàng hóa thiết yếu và phát triển sản xuất.

Câu hỏi: Bên cạnh cá nhân vi phạm, các tổ chức, cá nhân kinh doanh, mua bán ngoại tệ không có giấy phép thì có bị xử phạt hay không, và chế tài có gì khác biệt?

Việc xử phạt đối với các tổ chức, cá nhân thực hiện hành vi kinh doanh, mua bán ngoại tệ mà không có giấy phép (thường gọi là các đại lý đổi ngoại tệ tự phát hoặc tiệm vàng kinh doanh ngoại tệ trái phép) được quy định nghiêm khắc hơn rất nhiều so với cá nhân đi mua lẻ, do đây là hành vi vi phạm có tính chất hệ thống và gây tác động tiêu cực trực tiếp đến thị trường ngoại hối.

Dưới đây là các điểm khác biệt chính về chế tài theo Nghị định 340/2025/NĐ-CP:

1. Mức phạt tiền đối với bên kinh doanh trái phép

Khác với cá nhân đi mua/bán thường được tính theo thang giá trị giao dịch lẻ, các tổ chức kinh doanh không phép chịu mức phạt rất nặng:

• Đối với cá nhân kinh doanh (hộ kinh doanh): Mức phạt tiền từ 000.000 đồng đến 150.000.000 đồng.
• Đối với tổ chức (công ty, doanh nghiệp): Mức phạt tiền gấp đôi so với cá nhân, dao động từ 000.000 đồng đến 300.000.000 đồng.
• Hành vi vi phạm đặc biệt nghiêm trọng: Nếu cơ sở kinh doanh thực hiện giao dịch ngoại tệ có giá trị từ 100.000 USD trở lên mà không có giấy phép, mức phạt có thể lên tới mức tối đa khung hình phạt hành chính trong lĩnh vực ngân hàng.

2. Sự khác biệt về hình thức xử phạt bổ sung

Đây là phần khiến các đơn vị kinh doanh trái phép thiệt hại nặng nề nhất:

• Tịch thu toàn bộ tang vật: Không chỉ tịch thu số ngoại tệ đang giao dịch, cơ quan chức năng có quyền tịch thu toàn bộ số ngoại tệ và tiền Việt Nam đồng có tại địa điểm kinh doanh nếu không chứng minh được nguồn gốc hợp pháp khác.
• Đình chỉ hoạt động: Cơ sở kinh doanh có thể bị đình chỉ hoạt động từ 03 tháng đến 06 tháng, hoặc bị tước quyền sử dụng giấy phép kinh doanh chính (ví dụ: giấy phép kinh doanh vàng) nếu tái phạm hoặc vi phạm nghiêm trọng.

3. Trách nhiệm của các Đại lý được phép nhưng vi phạm quy định

Đối với các tổ chức đã có giấy phép làm đại lý đổi ngoại tệ nhưng không tuân thủ quy trình:

• Phạt tiền: Từ 000.000 đồng đến 50.000.000 đồng đối với hành vi không niêm yết tỷ giá hoặc mua bán sai tỷ giá quy định.
• Thu hồi giấy phép: Sẽ bị thu hồi Giấy chứng nhận đăng ký đại lý đổi ngoại tệ nếu không thực hiện đúng trách nhiệm báo cáo hoặc để xảy ra sai phạm kéo dài.

Các hộ kinh doanh vàng hoặc dịch vụ cầm đồ tuyệt đối không nên thực hiện đổi ngoại tệ cho khách hàng nếu chưa được Ngân hàng Nhà nước cấp phép làm đại lý. Việc thu lợi nhuận nhỏ từ chênh lệch tỷ giá có thể dẫn đến hậu quả bị tịch thu toàn bộ vốn lưu động và đình chỉ hoạt động kinh doanh chính.

Câu hỏi: Trước khi có quy định mới này, pháp luật đã từng có các quy định tương tự hay chưa, và điểm mới đáng chú ý lần này là gì?

Trước khi Nghị định 340/2025/NĐ-CP ra đời, khung pháp lý cho việc xử phạt vi phạm ngoại hối chủ yếu dựa trên Nghị định 88/2019/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 143/2021/NĐ-CP).

Dưới đây là sự so sánh giữa quy định cũ và những điểm mới mang tính bước ngoặt của quy định hiện nay:

1. Sự kế thừa từ quy định cũ

Pháp luật Việt Nam luôn duy trì nguyên tắc quản lý chặt chẽ ngoại hối. Các quy định trước đây đã thiết lập:

• Nguyên tắc cơ bản: Chỉ những tổ chức được cấp phép mới được kinh doanh ngoại tệ.
• Phân bậc xử phạt: Đã bắt đầu áp dụng việc chia mức phạt theo giá trị giao dịch để tránh tình trạng "mua 100 USD bị phạt 90 triệu đồng" gây bức xúc dư luận trong quá khứ.

2. Những điểm mới đáng chú ý của Nghị định 340/2025/NĐ-CP

Điểm mới lần này không chỉ dừng lại ở con số mà là sự thay đổi về phương thức quản lý dựa trên công nghệ và tính răn đe kinh tế:

• Tăng mức phạt đối với tổ chức kinh doanh không phép: So với quy định cũ, mức phạt đối với các đơn vị kinh doanh "chợ đen" đã tăng đáng kể, lên tới 300 triệu đồng nhằm triệt tiêu động lực kinh doanh trái phép.
• Cơ chế phối hợp dữ liệu: Điểm đột phá nhất là việc kết nối dữ liệu xử phạt với Trung tâm dữ liệu quốc gia. Điều này giúp cơ quan quản lý truy vết được lịch sử vi phạm của cá nhân/tổ chức trên toàn quốc để áp dụng tình tiết tăng nặng (tái phạm) một cách chính xác.
• Tự động hóa phát hiện vi phạm: Nhờ quy định về xác thực sinh trắc học bắt buộc trong giao dịch ngân hàng, các dòng tiền mua bán ngoại tệ bất thường dễ dàng bị hệ thống cảnh báo và chuyển thông tin cho cơ quan điều tra.
• Chế tài bổ sung nghiêm khắc hơn: Việc đình chỉ hoạt động kinh doanh chính (như kinh doanh vàng) của các cơ sở vi phạm được quy định rõ ràng và quyết liệt hơn, tạo ra áp lực buộc các doanh nghiệp phải tự giác tuân thủ.

3. Bảng so sánh điểm mới

Điểm mới nhất của lần này chính là "tính thực thi". Nếu trước đây quy định có thể nghiêm nhưng khó phát hiện, thì nay với sự hỗ trợ của công nghệ định danh số và dữ liệu tập trung, việc mua bán ngoại tệ trái phép rất khó "lọt lưới".

Câu hỏi: Từ góc độ pháp lý, luật sư có khuyến nghị gì đối với người dân khi có nhu cầu mua bán, trao đổi ngoại tệ để tránh rủi ro pháp lý?

Với tư cách là một Luật sư, tôi có 4 khuyến nghị then chốt giúp người dân đảm bảo an toàn pháp lý khi thực hiện các giao dịch ngoại tệ, đặc biệt là trước bối cảnh Nghị định 340/2025/NĐ-CP sắp có hiệu lực từ ngày 09/02/2026:

1. Chỉ giao dịch tại các địa điểm được cấp phép

Đây là nguyên tắc "sống còn" để tránh bị xử phạt hành chính hoặc tịch thu tài sản. Người dân chỉ nên mua, bán ngoại tệ tại:

• Hệ thống Ngân hàng thương mại: Đây là nơi an toàn và chính thống nhất cho mọi nhu cầu.
• Đại lý thu đổi ngoại tệ được cấp phép: Các quầy đổi tiền tại sân bay quốc tế, cửa khẩu hoặc các khách sạn lớn đã được Ngân hàng Nhà nước cấp phép.
• Tuyệt đối tránh "thị trường tự do": Không mua bán tại các tiệm vàng không có giấy phép kinh doanh ngoại tệ hoặc các hội nhóm trên mạng xã hội, vì mức phạt cho hành vi này có thể lên tới 100 triệu đồng.

2. Chuẩn bị đầy đủ chứng từ chứng minh mục đích hợp pháp

Theo quy định, người dân chỉ được mua ngoại tệ tiền mặt tại các tổ chức tín dụng để phục vụ các nhu cầu hợp pháp. Hãy chuẩn bị sẵn:

• Hồ sơ chuyến đi: Vé máy bay, hộ chiếu, visa (nếu đi du lịch, công tác, thăm thân).
• Hồ sơ học tập/chữa bệnh: Thông báo học phí, giấy tiếp nhận của cơ sở y tế nước ngoài.
• Lưu ý về hạn mức: Ngân hàng sẽ căn cứ vào nhu cầu thực tế và quy định (ví dụ: trung bình 100 USD/người/ngày cho thời gian lưu trú) để bán ngoại tệ.

3. Tuân thủ quy định về định danh và thanh toán từ 2026

Kể từ ngày 01/01/2026, các quy định về xác thực danh tính tại ngân hàng sẽ siết chặt hơn:

• Sử dụng Căn cước công dân (CCCD): Ngân hàng sẽ dừng chấp nhận hộ chiếu để xác thực giao dịch cho công dân Việt Nam. Bạn phải sử dụng CCCD gắn chip hoặc tài khoản định danh điện tử cấp độ cao (VNeID) để thực hiện giao dịch mua bán ngoại tệ.
• Ưu tiên chuyển khoản: Đối với các giao dịch giá trị lớn (tương đương 1.000 USD trở lên), nên thực hiện qua tài khoản để đảm bảo tính minh bạch và tránh các rủi ro về tiền giả.

4. Khai báo hải quan khi xuất nhập cảnh

Nếu có nhu cầu mang ngoại tệ tiền mặt ra nước ngoài hoặc mang vào Việt Nam:

• Mức phải khai báo: Nếu mang trên 5.000 USD (hoặc ngoại tệ khác tương đương) hoặc trên 15 triệu đồng tiền mặt, bạn bắt buộc phải khai báo với Hải quan cửa khẩu.
• Giấy phép mang ngoại tệ: Nếu số tiền mang ra vượt quá mức quy định của Ngân hàng Nhà nước, bạn cần phải có Giấy xác nhận mang ngoại tệ tiền mặt do ngân hàng được phép cấp. Hành vi mang vàng hoặc ngoại tệ không đúng quy định qua biên giới có thể bị phạt từ 80 - 100 triệu đồng.

Trong kỷ nguyên số và dữ liệu tập trung, các giao dịch "chợ đen" rất dễ bị truy vết thông qua dòng tiền ngân hàng và định danh sinh trắc học. Tuân thủ đúng quy định không chỉ giúp bạn tránh bị phạt tiền mà còn bảo vệ bạn trước các đường dây tội phạm rửa tiền hoặc lừa đảo trực tuyến.

Tham khảo thêm tại: Dịch vụ Luật sư tư vấn tài chính ngân hàng