Ông A là công dân nước ngoài, từng làm việc tại một doanh nghiệp ở Việt Nam và có thời gian tham gia bảo hiểm xã hội (BHXH) bắt buộc. Sau khi hợp đồng lao động chấm dứt, ông A đã trở về nước nhưng chưa thực hiện thủ tục hưởng BHXH một lần. Hiện nay, ông A có nhu cầu nhận BHXH một lần nhưng không muốn quay lại Việt Nam chỉ để nộp hồ sơ. Trong trường hợp này, ông A có đủ điều kiện đề nghị hưởng BHXH một lần hay không? Nếu đang ở nước ngoài, ông A có thể ủy quyền cho người khác thực hiện thủ tục tại Việt Nam không? Hồ sơ cần chuẩn bị gồm những gì?
Trả lời:
1. Người lao động nước ngoài đã nghỉ việc có được hưởng BHXH một lần không?
Trước hết, cần xác định người lao động nước ngoài có thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc tại Việt Nam hay không. Theo khoản 2 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, người lao động là công dân nước ngoài làm việc tại Việt Nam thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc khi làm việc theo hợp đồng lao động xác định thời hạn từ đủ 12 tháng trở lên với người sử dụng lao động tại Việt Nam.
Tuy nhiên, quy định này loại trừ một số trường hợp, bao gồm: người lao động di chuyển trong nội bộ doanh nghiệp theo quy định của pháp luật về lao động nước ngoài; người lao động đã đủ tuổi nghỉ hưu tại thời điểm giao kết hợp đồng lao động; và trường hợp điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên có quy định khác.
Theo điểm đ khoản 2 Điều 70 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 quy định người lao động là công dân nước ngoài được hưởng BHXH một lần khi chấm dứt tham gia BHXH và có đề nghị, nếu thuộc một trong các trường hợp sau:
- Chấm dứt hợp đồng lao động; hoặc
- Giấy phép lao động, chứng chỉ hành nghề, giấy phép hành nghề hết hiệu lực mà không được gia hạn.
Như vậy, đối với người lao động nước ngoài thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc, pháp luật không yêu cầu phải chờ đủ 12 tháng kể từ thời điểm nghỉ việc mới được đề nghị hưởng BHXH một lần.
2. Người lao động đã về nước có thể ủy quyền cho người khác thực hiện thủ tục không?
Theo điểm d khoản 2 Điều 10 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, người thụ hưởng chế độ BHXH có quyền ủy quyền bằng văn bản cho người khác thực hiện các thủ tục về BHXH. Đối với trường hợp ủy quyền nhận lương hưu, trợ cấp BHXH và các chế độ khác theo Luật này, văn bản ủy quyền có hiệu lực tối đa 12 tháng kể từ ngày xác lập và phải được chứng thực theo quy định của pháp luật về chứng thực.
Khi lập văn bản ủy quyền, cần xác định rõ phạm vi công việc mà người được ủy quyền được phép thực hiện, chẳng hạn:
- Chuẩn bị và nộp hồ sơ đề nghị hưởng BHXH một lần;
- Làm việc với cơ quan BHXH để bổ sung, hoàn thiện hồ sơ khi cần thiết;
- Nhận kết quả giải quyết;
- Nhận tiền BHXH một lần, nếu người lao động có nhu cầu ủy quyền cả nội dung này.
3. Hồ sơ đề nghị hưởng BHXH một lần gồm những giấy tờ gì?
Theo khoản 1 Điều 78 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, hồ sơ đề nghị hưởng BHXH một lần bao gồm:
- Sổ BHXH;
- Văn bản đề nghị hưởng BHXH một lần của người lao động.
Ngoài các giấy tờ nêu trên, đối với trường hợp thực hiện thủ tục thông qua người được ủy quyền, người lao động nên chuẩn bị thêm:
- Bản sao hộ chiếu hoặc giấy tờ tùy thân của người lao động để phục vụ việc đối chiếu thông tin;
- Văn bản ủy quyền hợp lệ;
- Giấy tờ tùy thân của người được ủy quyền.
4. Trình tự thực hiện thủ tục hưởng BHXH một lần khi người lao động đã về nước
Bước 1: Kiểm tra quá trình tham gia và xác nhận đóng BHXH
Người lao động cần kiểm tra thông tin tham gia BHXH, bao gồm họ tên, ngày sinh, số hộ chiếu, thời gian đóng và mức tiền lương làm căn cứ đóng BHXH. Đồng thời, đối chiếu thông tin trên sổ BHXH với hộ chiếu đang sử dụng. Trường hợp thông tin nhân thân không thống nhất, nên thực hiện thủ tục điều chỉnh trước khi đề nghị hưởng BHXH một lần.
Bên cạnh đó, người lao động cần liên hệ với doanh nghiệp cũ để kiểm tra việc báo giảm và xác nhận đầy đủ quá trình đóng BHXH. Theo khoản 3 Điều 13 Luật BHXH 2024, người sử dụng lao động có trách nhiệm phối hợp với cơ quan BHXH trong việc xác nhận thời gian đóng BHXH khi người lao động chấm dứt hợp đồng lao động.
Bước 2: Chuẩn bị hồ sơ và lập văn bản ủy quyền
Sau khi kiểm tra thông tin và xác nhận quá trình đóng BHXH, người lao động chuẩn bị sổ BHXH, văn bản đề nghị hưởng BHXH một lần và các giấy tờ cần thiết khác để phục vụ việc đối chiếu.
Trường hợp không trực tiếp thực hiện thủ tục tại Việt Nam, người lao động cần lập văn bản ủy quyền cho cá nhân được lựa chọn. Văn bản ủy quyền phải đáp ứng các yêu cầu về hình thức và thời hạn theo điểm d khoản 2 Điều 10 Luật BHXH 2024.
Bước 3: Nộp hồ sơ cho cơ quan BHXH
Người lao động hoặc người được ủy quyền nộp hồ sơ đề nghị hưởng BHXH một lần tại cơ quan BHXH có thẩm quyền.
Khi nộp hồ sơ, người được ủy quyền cần xuất trình giấy tờ tùy thân và văn bản ủy quyền hợp lệ để cơ quan BHXH kiểm tra. Trường hợp hồ sơ chưa đầy đủ hoặc thông tin chưa thống nhất, người nộp hồ sơ cần phối hợp bổ sung, điều chỉnh theo yêu cầu của cơ quan BHXH.
Bước 4: Nhận kết quả giải quyết và tiền BHXH một lần
Theo khoản 3 Điều 79 Luật BHXH 2024, trong thời hạn 07 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ, cơ quan BHXH có trách nhiệm giải quyết hưởng BHXH một lần. Trường hợp không giải quyết, cơ quan BHXH phải trả lời bằng văn bản và nêu rõ lý do.
Nếu người lao động đã ủy quyền cho người khác nhận kết quả và tiền BHXH một lần, người được ủy quyền có thể thực hiện các công việc này trong phạm vi được ghi nhận tại văn bản ủy quyền.
5. Sau khi nhận BHXH một lần, người lao động có thể quay lại Việt Nam làm việc không?
Việc đã được giải quyết hưởng BHXH một lần không làm mất quyền quay lại Việt Nam làm việc của người lao động nước ngoài, nếu đáp ứng các điều kiện về nhập cảnh và làm việc theo quy định pháp luật có liên quan.
Tuy nhiên, theo khoản 3 Điều 5 Luật BHXH 2024, thời gian đóng BHXH đã được tính hưởng BHXH một lần sẽ không được tính vào thời gian làm cơ sở để hưởng các chế độ BHXH sau này.
Do đó, nếu quay lại Việt Nam và tiếp tục làm việc thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc, người lao động vẫn được ghi nhận thời gian đóng BHXH mới theo quy định. Tuy nhiên, thời gian đã được giải quyết hưởng BHXH một lần trước đó sẽ không được cộng dồn để tính các quyền lợi BHXH về sau.
Kết luận:
Người lao động nước ngoài đã chấm dứt hợp đồng lao động tại Việt Nam và trở về nước vẫn có thể đề nghị hưởng BHXH một lần nếu thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc, đã chấm dứt tham gia BHXH và đáp ứng điều kiện quy định tại khoản 2 Điều 70 Luật BHXH 2024. Đặc biệt, người lao động không nhất thiết phải quay lại Việt Nam để trực tiếp thực hiện thủ tục mà có thể ủy quyền bằng văn bản cho người khác tại Việt Nam nộp hồ sơ, làm việc với cơ quan BHXH và nhận kết quả trong phạm vi ủy quyền hợp lệ.







