Trong bối cảnh cạnh tranh thu hút đầu tư ngày càng khốc liệt, Nghị quyết 10 của Bộ Chính trị mở ra tư duy mới, hướng tới nâng cao chất lượng dòng vốn, tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp trong nước và xây dựng một hệ sinh thái sản xuất hiện đại, bền vững.
Nhiều năm qua, dòng vốn đầu tư nước ngoài và Việt Nam liên tục tăng nhưng doanh nghiệp Việt vẫn chủ yếu tham gia ở những công đoạn có giá trị gia tăng thấp. Trong bối cảnh cạnh tranh thu hút đầu tư ngày càng khốc liệt, Nghị quyết 10 của Bộ Chính trị mở ra tư duy mới, hướng tới nâng cao chất lượng dòng vốn, tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp trong nước và xây dựng một hệ sinh thái sản xuất hiện đại, bền vững.
Điều này sẽ tháo gỡ điểm nghẽn ra sao cho hướng đi thu hút đầu tư nước ngoài?
Ràng buộc chiến lược “đầu ra”: Chìa khóa phá vỡ điểm nghẽn liên kết FDI
Năm 2025, tổng vốn FDI đăng ký vào Việt Nam đạt khoảng 38,42 tỷ USD, dòng vốn tiếp tục tập trung mạnh nhất vào ngành công nghiệp chế biến, chế tạo.
Thế nhưng, phía sau dòng vốn hàng chục tỷ USD, doanh nghiệp Việt vẫn chủ yếu đảm nhận những công đoạn có giá trị gia tăng thấp. Những mắt xích quan trọng như thiết kế, công nghệ lõi, nghiên cứu phát triển hay sản xuất chip vẫn chủ yếu do doanh nghiệp nước ngoài đảm nhiệm.
Ngay cả ở lĩnh vực logistics, nơi được coi là huyết mạch của chuỗi cung ứng, nhiều doanh nghiệp cũng đang đứng trước nhiều thử thách để đáp ứng được các tiêu chuẩn mới của các tập đoàn đa quốc gia.
Đây là thực tế được ông Trần Huy, Trưởng phòng Kinh doanh, Công ty TNHH T-WAY Logistics, Hải Phòng chỉ ra: “Đối với doanh nghiệp logistics, khi chưa đạt được yêu cầu về giảm thải carbon thì việc ký kết hợp tác, đơn hàng sẽ bị giảm đi. Hiện nay một số hệ thống cảng bãi đã và đang xây dựng theo tiêu chí giảm phát thải carbon, chúng ta cần nhân rộng những mô hình như vậy để làm sao có được môi trường đầu tư thực sự hấp dẫn”.
Câu chuyện của các doanh nghiệp cho thấy một thực tế, nhà đầu tư nước ngoài hiện không chỉ quan tâm đến ưu đãi mà còn đánh giá năng lực của cả hệ sinh thái doanh nghiệp. Trong khi đó, sau gần 40 năm thu hút FDI, sự liên kết giữa doanh nghiệp Việt và khu vực FDI vẫn còn là điểm nghẽn.
Theo Tiến sĩ Bùi Quý Thuấn, Trường Kinh tế, Đại học Phenikaa, Trưởng Ban nghiên cứu tổng hợp, Liên chi hội Tài chính khu công nghiệp Việt Nam, nguyên nhân xuất phát từ tư duy thu hút đầu tư trong thời gian dài:
“Chúng ta chủ yếu tiếp cận FDI theo tư duy “thu hút” – tức là ưu tiên lấp đầy các khu công nghiệp, gia tăng con số vốn đăng ký và giải quyết việc làm. Điều này dẫn đến việc hệ thống chính sách trải thảm đỏ đại trà, trao ưu đãi dựa trên đầu vào một cách mặc định mà thiếu đi các điều kiện ràng buộc mang tính chiến lược về đầu ra”.
Đổi mới tư duy đón “đại bàng”, ưu tiên chất lượng và công nghệ
Trong khi đó, cuộc cạnh tranh thu hút FDI đang bước sang một giai đoạn hoàn toàn khác. Khi lựa chọn điểm đến đầu tư, các tập đoàn công nghệ không chỉ so sánh ưu đãi thuế, mà còn đánh giá khả năng cung ứng của doanh nghiệp bản địa.
Từ thực tế tư vấn doanh nghiệp trong quá trình hợp tác đầu tư nước ngoài, LS Nguyễn Thanh Hà, Chủ tịch Công ty luật SB Law chỉ ra ba yếu tố được các nhà đầu tư nước ngoài đặc biệt quan tâm: “Thứ nhất là hạ tầng năng lượng ổn định, nhất là nguồn điện, hạ tầng số, internet cho sản xuất công nghệ cao và trung tâm dữ liệu. Thứ hai là nguồn nhân lực chất lượng cao để vận hành nhà máy và trung tâm nghiên cứu. Thứ ba là môi trường pháp lý minh bạch, thủ tục hành chính thuận lợi, bảo vệ tốt quyền sở hữu trí tuệ và hạn chế các chi phí không chính thức”.
Trước thực tế này, Nghị quyết số 10-NQ/TW ngày 8/6/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài đã đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tư duy phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài.
PGS-TS Nguyễn Thường Lạng – chuyên gia kinh tế và thương mại quốc tế, giảng viên cao cấp Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế, Trường ĐH Kinh tế quốc dân nhìn nhận: “Điểm mới là chuyển từ mục tiêu thu hút FDI bằng mọi giá sang thu hút có chọn lọc, ưu tiên chất lượng, công nghệ và hiệu quả lan tỏa đối với nền kinh tế. Chính sách ưu đãi cũng được định hướng theo mức độ đóng góp của nhà đầu tư đối với chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực và phát triển doanh nghiệp trong nước, thay vì chỉ dựa trên quy mô vốn hay ưu đãi thuế như trước”.
Nghị quyết đặt mục tiêu, đến năm 2030, Việt Nam đặt mục tiêu thu hút từ 200 đến 300 tỷ USD vốn FDI; ít nhất 3 tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới đặt trung tâm nghiên cứu và phát triển tại Việt Nam; đồng thời có khoảng 10.000 doanh nghiệp Việt tham gia chuỗi cung ứng của doanh nghiệp FDI. Đến năm 2045, khu vực FDI trở thành một cấu phần quan trọng, gắn kết chặt chẽ với kinh tế nhà nước và kinh tế tư nhân, góp phần đưa Việt Nam trở thành trung tâm sản xuất, đổi mới sáng tạo và điều hành khu vực có sức cạnh tranh cao ở châu Á.
Theo GS. Nguyễn Mại, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp đầu tư nước ngoài, đây là bước cụ thể hóa đường lối của Đại hội XIV của Đảng về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài theo hướng chất lượng, hiệu quả và bền vững:
“Nghị quyết 10 tiếp tục hoàn thiện các đường lối của Đảng mà Đại hội lần thứ 14 đã đề ra theo hướng gia tăng tốc độ tăng trưởng, bình đẳng giữa các doanh nghiệp trong nước ngoài nước tư nhân quốc doanh và hướng tới là hình thành một cơ cấu kinh tế hiện đại”.
Tăng trưởng nhưng không bằng mọi giá; thu hút đầu tư gắn với chuyển giao công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh và phát triển doanh nghiệp Việt. Đó là nền tảng để nâng cao sức chống chịu của nền kinh tế và đưa Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Vậy Việt Nam cần chuẩn bị những gì để đón được các “đại bàng công nghệ”, biến cơ hội thành động lực tăng trưởng mới? Mời quý vị và các bạn đón nghe bài tiếp theo trong Chuyển động thị trường chiều mai.
