Ranh giới giữa kê khai thiếu và hành vi trốn thuế

Nội dung bài viết

Từ vụ việc cơ quan Công an tỉnh Lạng Sơn vừa đề nghị truy tố các bị can liên quan đến hành vi sử dụng 6 tài khoản ngân hàng cá nhân để nhận tiền thanh toán của khách hàng, che giấu hơn 25 tỷ đồng doanh thu, gây thất thu ngân sách hơn 1 tỷ đồng, Phóng sự nhằm làm rõ việc sử dụng tài khoản cá nhân trong hoạt động kinh doanh và những vấn đề cần lưu ý về nghĩa vụ thuế.

Thực tế hiện nay, nhiều hộ kinh doanh sử dụng tài khoản ngân hàng cá nhân hoặc mã QR để nhận tiền thanh toán của khách hàng. Pháp luật không cấm điều này, mà chỉ quy định người nộp thuế phải thông báo cho cơ quan thuế các tài khoản đang nhận tiền kinh doanh. Tuy nhiên, một tài khoản có thể đồng thời phát sinh các giao dịch kinh doanh và giao dịch dân sự như vay mượn, chuyển tiền giữa người thân, trả nợ… Vì vậy, cần làm rõ nguyên tắc xác định doanh thu chịu thuế, tránh tâm lý hiểu lầm rằng mọi khoản tiền chuyển vào tài khoản cá nhân đều bị coi là doanh thu kinh doanh.

https://nhandan.vn/lang-son-khoi-to-vu-tron-thue-tai-nha-hang-lap-6-tai-khoan-ca-nhan-de-nhan-tien-chuyen-khoan-cua-khach-post1002671.html

 

Bị can Vũ Xuân Trường tại Cơ quan Công an. (Ảnh: ANH KHOA)

Bị can Vũ Xuân Trường tại Cơ quan Công an. (Ảnh: ANH KHOA)

Nhưng nếu tài khoản cá nhân được sử dụng có chủ đích để nhận tiền bán hàng, không xuất hóa đơn, không ghi nhận doanh thu và kê khai thiếu nghĩa vụ thuế thì câu chuyện đã hoàn toàn khác.

Về vấn đề này, luật sư Nguyễn Thanh Hà, chủ tịch công ty luật SBLAW đã có phần trả lời phỏng vấn kênh VTV1 Đài truyền hình Việt Nam.

Câu hỏi: Về mặt pháp lý, đâu là dấu hiệu để phân biệt hành vi kê khai thiếu thuế do sai sót với hành vi cố tình trốn thuế?

Trả lời: Ranh giới cốt lõi nằm ở yếu tố lỗi (ý chí chủ quan) và thủ đoạn thực hiện của người nộp thuế.

Kê khai thiếu do sai sót thường xuất phát từ lỗi vô ý: người nộp thuế đã ghi chép sổ sách, xuất hóa đơn đầy đủ, minh bạch dòng tiền nhưng do nhầm lẫn số liệu, áp dụng sai quy định hoặc thiếu hiểu biết pháp luật dẫn đến tính thiếu số thuế phải nộp.

Ngược lại, hành vi trốn thuế là hành vi cố ý gian lận nhằm che giấu doanh thu, giảm số thuế phải nộp hoặc tăng số thuế được hoàn. Dấu hiệu nhận diện rõ nhất là sự chủ động tạo dựng các thủ đoạn che giấu như: lập nhiều tài khoản cá nhân ngoài sổ sách để nhận tiền, không xuất hóa đơn khi bán hàng, lập hai hệ thống sổ sách kế toán hoặc sử dụng hóa đơn bất hợp pháp.

Câu hỏi: Có phải cứ không xuất hóa đơn hoặc không kê khai một khoản thu là đương nhiên cấu thành tội trốn thuế không?Trả lời: Không phải trường hợp nào cũng cấu thành tội phạm hình sự. Việc sử dụng tài khoản cá nhân nhận tiền hay sơ suất chưa xuất hóa đơn không tự động biến một cá nhân thành tội phạm.

Cơ quan chức năng sẽ không chỉ nhìn vào một giao dịch đơn lẻ mà phải đánh giá toàn diện bản chất dòng tiền để tách bạch giữa giao dịch dân sự cá nhân (như vay mượn, chuyển tiền người thân) với doanh thu kinh doanh.

Nếu có hành vi không xuất hóa đơn hoặc kê khai thiếu doanh thu kinh doanh, trước hết sẽ bị xem xét xử phạt vi phạm hành chính về thuế (truy thu đủ tiền thuế, phạt tiền từ 1 đến 3 lần số thuế trốn và tính tiền chậm nộp).

Chỉ khi hành vi đó hội đủ các yếu tố cấu thành tội phạm theo Bộ luật Hình sự mới bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Câu hỏi: Điều 200 Bộ luật Hình sự quy định những hành vi nào có thể bị xem xét truy cứu trách nhiệm hình sự? Các yếu tố về số tiền trốn thuế, lỗi cố ý và những điều kiện khác được xác định ra sao?

Trả lời: Theo Điều 200 Bộ luật Hình sự, các hành vi trốn thuế phổ biến bao gồm: không nộp hồ sơ khai thuế; không ghi chép trong sổ kế toán các khoản thu liên quan đến việc xác định số tiền thuế phải nộp; không xuất hóa đơn khi bán hàng hóa, dịch vụ hoặc sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp để hạch toán làm giảm số thuế phải nộp.

Để truy cứu trách nhiệm hình sự, cơ quan tiến hành tố tụng phải chứng minh được 3 điều kiện bắt buộc:

Về lỗi: Phải chứng minh được lỗi cố ý trực tiếp, tức là người thực hiện biết rõ hành vi của mình là gian lận, che giấu doanh thu nhằm trốn tránh nghĩa vụ thuế nhưng vẫn cố tình thực hiện.

Về định lượng (số tiền trốn thuế): Số tiền trốn thuế phải đạt từ 100 triệu đồng trở lên.

Trường hợp dưới 100 triệu đồng: Nếu số tiền trốn thuế dưới 100 triệu đồng, người vi phạm chỉ bị xử lý hình sự nếu thuộc trường hợp đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi trốn thuế, hoặc đã bị kết án về tội này (hoặc một số tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế khác) mà chưa được xóa án tích nay lại tiếp tục vi phạm.

Câu hỏi: Trong trường hợp chủ doanh nghiệp chỉ đạo nhân viên sử dụng tài khoản cá nhân để nhận tiền khách hàng, trách nhiệm pháp lý của những người liên quan được xem xét như thế nào?

Trả lời: Trong tình huống này, trách nhiệm hình sự sẽ được phân hóa theo vai trò đồng phạm:

Chủ doanh nghiệp (người chỉ đạo): Là người giữ vai trò chủ mưu, cầm đầu, tổ chức thực hiện. Đây là người trực tiếp đưa ra chủ trương sử dụng tài khoản ngoài sổ sách để che giấu doanh thu và hưởng lợi ích trực tiếp từ khoản tiền trốn thuế, do đó phải chịu trách nhiệm pháp lý cao nhất (đồng thời pháp nhân thương mại cũng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 200).

Nhân viên (người đứng tên tài khoản hoặc thực hiện giao dịch): Sẽ bị xem xét với vai trò người thực hành hoặc người giúp sức. Tuy nhiên, cơ quan điều tra sẽ đánh giá mức độ nhận thức và tính chất lệ thuộc công việc. Nếu nhân viên biết rõ việc dùng tài khoản cá nhân là để che giấu doanh thu trốn thuế cho công ty nhưng vẫn tích cực thực hiện, họ hoàn toàn có thể bị khởi tố với vai trò đồng phạm. Ngược lại, nếu nhân viên chỉ làm theo lệnh cấp trên một cách thụ động, không biết mục đích trốn thuế và không được hưởng lợi bất chính, cơ quan tố tụng sẽ xem xét giảm nhẹ hoặc miễn trách nhiệm hình sự tùy theo tính chất vụ việc.

Tư vấn pháp lý

Liên hệ với chúng tôi để được hỗ trợ tư vấn 24/7

    Bài viết liên quan