Luật sư Nguyễn Thanh Hà, chủ tịch SBLAW trao đổi với cơ quan truyền thông về giao dịch vàng.
SBLAW trân trọng giới thiệu nội dung bài phỏng vấn.
Nghị định 340/2025/NĐ-CP được Chính phủ ban hành ngày 25/12/2025, có hiệu lực từ ngày 09/02/2026, quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng, trong đó có quy định rất cụ thể về xử lý hành vi sản xuất, kinh doanh, mua bán, xuất khẩu, nhập khẩu vàng miếng và vàng nguyên liệu không có giấy phép, có thể bị tịch thu vàng miếng nếu giao dịch không phép? Quy định này nên được hiểu cụ thể thế nào, nhất là các giao dịch trao đổi, mua bán giữa người dân với nhau? Người dân mua bán, giao dịch 1-2 lượng vàng làm gì để tránh bị tịch thu?
Trả lời: Nghị định 340/2025/NĐ-CP, được Chính phủ ban hành ngày 25/12/2025 và có hiệu lực từ ngày 09/02/2026, quy định rất cụ thể về việc xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng, trong đó có các hành vi liên quan đến hoạt động kinh doanh vàng miếng và vàng nguyên liệu.
Theo Điều 28 của Nghị định này, hình thức xử phạt bổ sung là tịch thu vàng chỉ được áp dụng đối với các hành vi mang tính chất kinh doanh, bao gồm sản xuất, kinh doanh, mua bán vàng miếng không có giấy phép; xuất khẩu, nhập khẩu vàng nguyên liệu, vàng miếng không có giấy phép; hoặc thực hiện các hoạt động kinh doanh vàng khác khi chưa được cơ quan có thẩm quyền cấp phép.
Như vậy, đối tượng trọng tâm mà quy định này điều chỉnh là các tổ chức, cá nhân thực hiện hoạt động kinh doanh vàng trái phép, chứ không nhằm vào việc người dân cất giữ, đeo, sử dụng vàng hợp pháp trong sinh hoạt hoặc các giao dịch dân sự thông thường không mang tính kinh doanh. Đối với các giao dịch trao đổi, mua bán nhỏ lẻ giữa người dân với nhau, nếu không nhằm mục đích kinh doanh thường xuyên, không tổ chức hoạt động mua bán như một hoạt động thương mại và không vi phạm các quy định khác của pháp luật, thì về nguyên tắc không bị xem là hoạt động kinh doanh vàng trái phép để áp dụng biện pháp tịch thu.
Tuy nhiên, trong trường hợp cá nhân thực hiện việc mua, bán vàng miếng với tổ chức không có giấy phép kinh doanh vàng miếng, hoặc tham gia các giao dịch có dấu hiệu tổ chức, thường xuyên, mang tính chất kinh doanh, thì có thể bị xử phạt hành chính và áp dụng biện pháp bổ sung theo quy định. Do đó, để tránh rủi ro bị xử phạt hoặc bị áp dụng biện pháp tịch thu, người dân khi mua bán vàng miếng với số lượng nhỏ như 1–2 lượng nên thực hiện giao dịch tại các doanh nghiệp, tổ chức tín dụng được Ngân hàng Nhà nước cấp phép kinh doanh vàng miếng, giữ đầy đủ hóa đơn, chứng từ hợp pháp và tránh tham gia các giao dịch mua bán không rõ nguồn gốc hoặc mang tính “trao tay” ngoài hệ thống được cấp phép. Cách tiếp cận này vừa bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người dân, vừa phù hợp với mục tiêu của Nghị định là tăng cường quản lý hoạt động kinh doanh vàng, chống buôn lậu và ổn định thị trường tiền tệ.Bottom of Form
Việc áp dụng biện pháp mạnh như tịch thu toàn bộ số vàng vi phạm có đủ sức răn đe và lập lại trật tự thị trường vàng hay có thể phát sinh những rủi ro pháp lý, tranh chấp trong quá trình thực thi?
Trả lời: Việc Nghị định 340/2025/NĐ-CP cho phép áp dụng biện pháp mạnh như tịch thu toàn bộ số vàng vi phạm đối với các hành vi kinh doanh vàng trái phép về mặt chính sách là có tác dụng răn đe rõ rệt, nhất là trong bối cảnh thị trường vàng thời gian qua tồn tại tình trạng mua bán không phép, giao dịch ngoài hệ thống được cấp phép, gây méo mó cung – cầu và tiềm ẩn rủi ro cho ổn định tiền tệ.
Tuy nhiên, trong quá trình thực thi, biện pháp này cũng tiềm ẩn những rủi ro pháp lý nhất định nếu không được áp dụng một cách chặt chẽ, phân định rạch ròi đối tượng và hành vi vi phạm. Cụ thể, rủi ro lớn nhất nằm ở việc nhầm lẫn giữa hành vi kinh doanh vàng trái phép mang tính thương mại với các giao dịch dân sự đơn lẻ, không nhằm mục đích kinh doanh của người dân; nếu cơ quan thực thi chỉ căn cứ vào hành vi “mua bán” mà không đánh giá đầy đủ các dấu hiệu như tính thường xuyên, mục đích sinh lợi, quy mô, tổ chức hoạt động, thì rất dễ phát sinh khiếu nại, khiếu kiện hành chính liên quan đến quyết định tịch thu.
Bên cạnh đó, việc tịch thu là một biện pháp xử phạt bổ sung có tính chất nghiêm khắc, tác động trực tiếp đến quyền sở hữu tài sản, nên đòi hỏi cơ quan có thẩm quyền phải tuân thủ chặt chẽ trình tự, thủ tục, thẩm quyền và căn cứ pháp lý; nếu không, nguy cơ tranh chấp pháp lý là hoàn toàn hiện hữu. Do đó, để biện pháp này vừa phát huy hiệu quả răn đe, vừa tránh gây bất ổn xã hội và tranh chấp pháp lý, điều quan trọng không chỉ nằm ở mức độ nghiêm khắc của chế tài mà còn ở cách áp dụng thống nhất, minh bạch, có hướng dẫn rõ ràng, bảo đảm chỉ xử lý đúng các hành vi kinh doanh vàng trái phép theo đúng tinh thần quản lý thị trường, chứ không mở rộng sang các giao dịch dân sự hợp pháp của người dân.
Trong bối cảnh Nhà nước đang triển khai các chính sách mới về quản lý thị trường vàng, theo ông đâu là những giải pháp then chốt để ổn định thị trường, như việc lập sàn giao dịch vàng tập trung hay tăng nguồn cung thông qua nhập khẩu vàng miếng?
Trả lời: Trong bối cảnh Nhà nước đang siết chặt quản lý thị trường vàng, các giải pháp then chốt để ổn định thị trường thiết nghĩ cần được triển khai đồng bộ cả về thể chế lẫn công cụ điều tiết, thay vì chỉ dựa vào biện pháp hành chính.
Trước hết, việc nghiên cứu hình thành sàn giao dịch vàng tập trung là một hướng đi đáng cân nhắc, bởi cơ chế này giúp tập trung hóa giao dịch, minh bạch hóa giá cả, truy xuất được nguồn gốc và dòng chảy của vàng, qua đó giảm mạnh tình trạng mua bán “chợ đen” và đầu cơ ngoài hệ thống; tuy nhiên, sàn giao dịch chỉ phát huy hiệu quả khi đi kèm với khung pháp lý rõ ràng về điều kiện tham gia, cơ chế thanh toán, lưu ký và giám sát rủi ro.
Song song với đó, tăng nguồn cung hợp pháp thông qua nhập khẩu vàng miếng có kiểm soát cũng là giải pháp quan trọng để xử lý căn nguyên chênh lệch cung – cầu trong nước, qua đó thu hẹp khoảng cách giá vàng trong nước và thế giới; nếu nguồn cung bị “khóa cứng” trong khi nhu cầu tích trữ vẫn tồn tại, thì các biện pháp xử phạt dù nghiêm khắc cũng khó triệt tiêu được thị trường ngầm.
Ngoài ra, vai trò điều tiết của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cần được phát huy theo hướng linh hoạt hơn, vừa kiểm soát rủi ro tiền tệ, vừa chủ động can thiệp khi thị trường biến động bất thường.
Về dài hạn, ổn định thị trường vàng không thể tách rời việc củng cố niềm tin vào đồng Việt Nam và các kênh đầu tư chính thức, bởi khi người dân còn coi vàng là “nơi trú ẩn bắt buộc”, thì áp lực lên thị trường vàng vẫn sẽ còn. Do đó, giải pháp hiệu quả nhất là sự kết hợp giữa minh bạch hóa giao dịch, nới cung có kiểm soát và ổn định kinh tế vĩ mô, thay vì chỉ tập trung vào siết chặt và xử phạt.
Tham khảo tư vấn: Dịch vụ Công nghệ tài chính
