Doanh nghiệp bán vàng trước, nhận tiền sau cả tuần, luật sư Nguyễn Thanh Hà, chủ tịch SBLAW có phần trả lời phỏng vấn về nội dung này:
Câu hỏi: Gần đây, một số doanh nghiệp khi thu mua lại vàng của khách, dưới 1 lượng thì trả tiền ngay, nhưng trên 1 lượng hẹn trả tiền sau 1 tuần. Nhiều DN khác cũng từng làm tương tự. Việc mua vàng của dân trả tiền chậm sau như vậy có đúng quy định pháp luật không, thưa ông?
Trả lời: Dưới góc độ Luật dân sự, giao dịch mua bán vàng giữa người dân và doanh nghiệp là một “hợp đồng mua bán tài sản”. Theo nguyên tắc tự do hợp đồng, các bên có quyền thỏa thuận về thời hạn thanh toán. Nếu khách hàng đồng ý với điều khoản “nhận tiền sau 1 tuần” và ký vào phiếu hẹn hoặc hợp đồng thu mua, thì thỏa thuận này có hiệu lực pháp lý. Việc doanh nghiệp đưa ra quy định này thường nhằm mục đích cân đối dòng tiền hoặc kiểm định chất lượng đối với số lượng hàng lớn, và pháp luật dân sự không cấm việc thanh toán chậm nếu có sự đồng thuận.
Hiện nay, pháp luật không có quy định bắt buộc doanh nghiệp phải trả tiền ngay lập tức khi thu mua vàng miếng. Nhưng việc chậm thanh toán thường xuyên hoặc kéo dài có thể bị cơ quan quản lý chú ý, vì nó gây ảnh hưởng đến tính thanh khoản của thị trường và quyền lợi của người dân.
Câu hỏi: Xin ông cho biết, khi nhận vàng trước trả tiền sau, có trường hợp nào DN bị xem là vi phạm pháp luật, có thể bị xử lý hay không?
Trả lời: Dù pháp luật cho phép các bên thỏa thuận việc “nhận vàng trước – trả tiền sau”, nhưng doanh nghiệp vẫn có thể bị xem là vi phạm và bị xử lý nếu rơi vào một số trường hợp sau:
Thứ nhất, nếu ngay từ đầu doanh nghiệp không có khả năng thanh toán nhưng vẫn thu mua vàng, hoặc sử dụng vàng/tiền của khách vào mục đích khác dẫn đến mất khả năng chi trả, thì hành vi này có thể bị xem xét dưới góc độ chiếm dụng vốn trái phép, thậm chí có dấu hiệu của các tội danh như lừa đảo hoặc lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản nếu có yếu tố gian dối.
Thứ hai, nếu doanh nghiệp không minh bạch điều kiện giao dịch, không thông báo rõ việc trả chậm, hoặc thay đổi điều kiện sau khi đã nhận vàng (ví dụ ép khách ký giấy hẹn, kéo dài thời gian thanh toán), thì có thể bị coi là vi phạm nghĩa vụ trong giao dịch dân sự, thậm chí bị xử phạt hành chính trong lĩnh vực thương mại vì hành vi cung cấp thông tin không đầy đủ, gây thiệt hại cho khách hàng.
Thứ ba, nếu việc “trả chậm” diễn ra thường xuyên, trên diện rộng và mang tính hệ thống, cơ quan quản lý có thể xem xét bản chất hoạt động này có phải là một hình thức huy động vốn trá hình hay không. Khi đó, nếu doanh nghiệp không có giấy phép phù hợp, họ có thể bị xử lý theo quy định về kinh doanh có điều kiện hoặc huy động vốn trái phép.
Cuối cùng, trong trường hợp doanh nghiệp vi phạm cam kết thanh toán (trả chậm, không trả, trả không đủ), thì chắc chắn phát sinh trách nhiệm dân sự; khách hàng có quyền khởi kiện yêu cầu trả tiền, bồi thường thiệt hại và lãi chậm trả. Nếu hậu quả nghiêm trọng hoặc có dấu hiệu gian dối ngay từ đầu, vụ việc có thể bị chuyển sang xử lý hình sự.
Tóm lại, việc nhận vàng trước – trả tiền sau chỉ an toàn khi doanh nghiệp thực sự có năng lực tài chính và minh bạch trong thỏa thuận; còn nếu lợi dụng cơ chế này để chiếm dụng vốn hoặc che giấu rủi ro thanh khoản, thì hoàn toàn có thể bị xử lý theo pháp luật.
Câu hỏi: Ông có khuyến cáo gì cho người dân để giảm thiểu rủi ro trong giao dịch, mua bán vàng ở thời điểm hiện tại?
Trả lời: Trong thời gian ngắn, giá vàng thế giới ghi nhận những phiên biến động mạnh chưa từng có, đồng thời đối diện nhiều yếu tố khó dự báo. Lời khuyên của tôi là nên trải rộng tiền đầu tư của mình, chúng ta có thể đầu tư vào vàng, chứng khoán, bất động sản, tiền gửi ngân hàng…
Ưu tiên giao dịch theo phương thức “tiền trao cháo múc” để đảm bảo an toàn tuyệt đối. Việc thanh toán và nhận hàng nên diễn ra đồng thời để tránh rủi ro về thanh khoản hoặc biến động giá. Nếu chấp nhận bán vàng trả tiền sau, bắt buộc phải yêu cầu doanh nghiệp cung cấp giấy hẹn có dấu đỏ pháp nhân, ghi rõ số tiền, thời gian thanh toán và các cam kết bồi thường cụ thể.
Chỉ thực hiện mua bán tại các ngân hàng hoặc doanh nghiệp lớn đã được Ngân hàng Nhà nước cấp phép kinh doanh vàng miếng. Người dân nên kiểm tra kỹ bảng niêm yết và giấy phép tại điểm bán để đảm bảo giao dịch đúng pháp luật. Tuyệt đối tránh xa các ứng dụng mua bán vàng trực tuyến hoặc các sàn vàng ảo chưa được cấp phép, vì đây là những mô hình không được pháp luật bảo hộ và rất dễ dẫn đến mất trắng tài sản.
Luôn giữ lại đầy đủ hóa đơn, chứng từ và giấy đảm bảo vàng sau mỗi lần giao dịch. Đây là bằng chứng pháp lý quan trọng nhất để bảo vệ bạn nếu có tranh chấp xảy ra hoặc khi cần bán lại.
Cuối cùng, hãy cập nhật thông tin từ các nguồn chính thống của Ngân hàng Nhà nước để đưa ra quyết định đầu tư dựa trên kiến thức thay vì chạy theo tâm lý đám đông.
