Doanh nghiệp có được giữ bản chính văn bằng, giấy tờ tùy thân hoặc yêu cầu đặt cọc của người lao động không?

Nội dung bài viết

Câu hỏi:

Công ty yêu cầu nhân viên mới nộp bản chính bằng đại học và đặt cọc 5.000.000 đồng để bảo đảm làm việc đủ 12 tháng. Nếu nghỉ sớm, Công ty sẽ không hoàn lại tiền cọc và giữ lại bản chính văn bằng. Cách làm này có hợp pháp không? Công ty nên bảo vệ quyền lợi của mình bằng cách nào?

Trả lời:

Cách làm này không hợp pháp. Điều 17 Bộ luật Lao động 2019 (BLLĐ 2019) cấm người sử dụng lao động (NSDLĐ) thực hiện các hành vi này khi giao kết và thực hiện hợp đồng lao động.

  1. Quy định cấm tại Điều 17 BLLĐ 2019
  • Giữ bản chính giấy tờ tùy thân, văn bằng, chứng chỉ của người lao động (NLĐ) (khoản 1).
  • Buộc NLĐ thực hiện biện pháp bảo đảm bằng tiền hoặc tài sản khác cho việc thực hiện hợp đồng lao động (khoản 2).

Theo đó, việc yêu cầu nộp bản chính bằng đại học và đặt cọc 5.000.000 đồng đều vi phạm. Việc NLĐ đồng ý không làm cho hành vi này trở nên hợp pháp.

  1. Hệ quả pháp lý đối với doanh nghiệp

Công ty có thể bị xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động theo quy định hiện hành, hiện là Nghị định 283/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ 10/9/2026 (thay thế Nghị định 12/2022/NĐ-CP). Ngoài ra, Công ty phải trả lại giấy tờ, khoản tiền đã giữ và có thể phải bồi thường nếu việc giữ giấy tờ gây thiệt hại cho NLĐ.

  1. Biện pháp hợp pháp để bảo vệ quyền lợi

Thay vì giữ bản chính hoặc thu tiền đặt cọc, Công ty nên:

  1. Chỉ lưu bản sao giấy tờ; nếu cần kiểm tra thì đối chiếu bản chính khi tiếp nhận hồ sơ rồi trả lại ngay cho NLĐ.
  2. Quy định rõ quyền, nghĩa vụ và cam kết thời gian làm việc trong hợp đồng lao động, nội quy lao động; xử lý vi phạm theo quy định về kỷ luật lao động và trách nhiệm vật chất.
  3. Với NLĐ được Công ty đào tạo, ký hợp đồng đào tạo và thỏa thuận hoàn trả chi phí đào tạo có chứng từ hợp lệ theo Điều 61 và Điều 62 BLLĐ 2019.
  4. Nếu đã giữ giấy tờ hoặc tiền đặt cọc, trả lại ngay cho NLĐ và lập biên bản bàn giao.

Kết luận

Doanh nghiệp không được giữ bản chính văn bằng, giấy tờ tùy thân hoặc thu tiền đặt cọc của NLĐ. Để bảo vệ quyền lợi, Công ty nên dùng các công cụ hợp pháp như cam kết trong hợp đồng, nội quy lao động và thỏa thuận hoàn trả chi phí đào tạo, đồng thời rà soát và xử lý ngay các trường hợp đã giữ giấy tờ hoặc tiền cọc.

Nếu Quý doanh nghiệp cần tư vấn chi tiết về vấn đề này, vui lòng liên hệ SB Law để được đội ngũ luật sư và chuyên gia hỗ trợ kịp thời.

Bài viết liên quan