Luật sư Nguyễn Thanh Hà, chủ tịch SBLAW đã trả lời bản tin kinh tế của Thông tấn xã Việt Nam về các giao dịch vàng.
SBLAW trân trọng giới thiệu nội dung bài phỏng vấn.
Thưa ông, mua bán vàng trao tay, giao dịch giữa các cá nhân với nhau, có hoặc không có giấy tờ thì có vi phạm pháp luật?
Trả lời: Pháp luật hiện hành không cấm hoàn toàn giao dịch mua bán vàng giữa các cá nhân với nhau. Việc hạn chế và yêu cầu giấy phép đối với hoạt động kinh doanh vàng, đặc biệt là kinh doanh vàng miếng, hiện đang được quy định cụ thể theo Nghị định 340/2025/NĐ-CP. Cụ thể, theo Điều 28 Nghị định 340/2025/NĐ-CP, việc xử phạt vi phạm trong hoạt động kinh doanh vàng chỉ áp dụng đối với các tổ chức tín dụng và doanh nghiệp kinh doanh vàng, không áp dụng đối với cá nhân, hộ gia đình mua bán vàng mang tính dân sự. Tuy nhiên, theo nghị định này, vẫn có trường hợp mua bán vàng giữa cá nhân sẽ bị coi là trái phép. Cụ thể, khi các cá nhân có dấu hiệu mua đi bán lại vàng thường xuyên, có dấu hiệu tổ chức, môi giới hay hưởng chênh lệch và không có giấy phép kinh doanh vàng có thể bị xử phạt từ 300 đến 400 triệu đồng.
Nhiều người dân hiện sở hữu vàng nhẫn, vàng miếng, vàng trang sức có thể có hoặc không có thương hiệu nhà nước và giấy tờ mua bán thì có vi phạm pháp luật?
Trả lời: Người dân sở hữu vàng nhẫn, vàng miếng hoặc vàng trang sức – dù có hay không có thương hiệu nhà nước và giấy tờ mua bán – không đương nhiên vi phạm pháp luật. Pháp luật hiện hành không cấm cá nhân nắm giữ vàng như một tài sản hợp pháp.
Theo Điều 28, Nghị định 340/2025/NĐ-CP, không quy định xử phạt hay tịch thu vàng đối với cá nhân, hộ gia đình mua bán vàng miếng phục vụ nhu cầu tích trữ, trao đổi dân sự thông thường, không nhằm mục đích kinh doanh thường xuyên. Việc mua vàng miếng tại các doanh nghiệp, tổ chức tín dụng được Ngân hàng Nhà nước cấp phép vẫn hoàn toàn hợp pháp và không bị ảnh hưởng bởi quy định mới.
Giấy tờ mua bán không phải điều kiện bắt buộc để xác lập quyền sở hữu, nhưng rất quan trọng để chứng minh nguồn gốc hợp pháp khi có tranh chấp hoặc kiểm tra.
Tuy nhiên, cần lưu ý:
- Giao dịch vàng miếng trao tay giữa cá nhân vi phạm quy định về chủ thể mua bán;
- Nếu mang tính kinh doanh thường xuyên bị phạt nặng 300-400 triệu đồng + tịch thu vàng.
- Giao dịch ≥20 triệu đồng/ngày phải chuyển khoản; tiền mặt toàn bộ phạt thêm 10-20 triệu đồng.
Cùng với vàng, các sản phẩm bạc cũng đang "nóng" lên từng ngày, hiện có những quy định nào cần lưu ý về giao dịch mua bán, sở hữu đối với bạc tương tự như các quy định với vàng hay không, thưa ông?
Trả lời: Hiện nay pháp luật Việt Nam không xếp bạc vào nhóm tài sản bị quản lý đặc biệt như vàng miếng. Do vậy, bạc hiện nay không bị quản lý chặt chẽ như vàng theo pháp luật Việt Nam. Theo quy định chung của pháp luật dân sự, bạc được coi là tài sản hợp pháp, cá nhân và tổ chức có đầy đủ quyền sở hữu, mua bán, chuyển nhượng, tặng cho hoặc thừa kế. Các giao dịch mua bán bạc giữa cá nhân với cá nhân, nếu mang tính dân sự thông thường, không cần xin phép, không bị hạn chế về số lượng và cũng không bắt buộc phải có hợp đồng công chứng.
Dù không bị quản lý chặt như vàng, nhưng khi giao dịch bạc, người dân vẫn nên lưu ý ba vấn đề chính.
Thứ nhất là nguồn gốc hợp pháp của bạc, tránh mua bán bạc không rõ xuất xứ hoặc có dấu hiệu liên quan đến hàng lậu, tài sản phạm pháp.
Thứ hai là chất lượng và hàm lượng bạc, bởi đây là nguyên nhân phổ biến dẫn đến tranh chấp. Với các giao dịch có giá trị lớn, nên có thỏa thuận rõ ràng hoặc kiểm định để bảo đảm quyền lợi.
Thứ ba là nghĩa vụ thuế, trong trường hợp hoạt động mua bán mang tính kinh doanh. Việc không kê khai hoặc trốn thuế vẫn có thể bị xử lý theo quy định chung của pháp luật thuế.
Liên quan đến việc xây dựng và vận hành Sàn giao dịch vàng, theo ông cần thêm cơ chế hay hành lang pháp lý ra sao để có thể vận hành an toàn, đảm bảo quyền lợi nhà đầu tư và doanh nghiệp tham gia vào sàn giao dịch?
Trả lời: Để vận hành sàn giao dịch vàng an toàn và thực sự bảo vệ mọi người tham gia, theo tôi thì cần một khung pháp lý rõ ràng, dễ hiểu và thực tế hơn.
Trước hết, phải có quy định riêng biệt, chi tiết về những gì được giao dịch trên sàn – từ vàng miếng, vàng vật chất đến chứng chỉ hay hợp đồng phái sinh – kèm theo cách thanh toán, bù trừ, lưu ký vàng và tiêu chuẩn chất lượng phải thống nhất.
Ngân hàng Nhà nước cần giám sát chặt từ đầu đến cuối, theo dõi giao dịch theo thời gian thực để ngăn chặn thao túng giá hay đầu cơ quá mức. Đồng thời áp dụng các biện pháp kiểm soát rủi ro như ký quỹ, giới hạn vị thế, có quỹ bù trừ trung tâm để xử lý khi có vấn đề lớn xảy ra.
Về phần bảo vệ nhà đầu tư, cần đảm bảo thông tin minh bạch – giá cả, khối lượng giao dịch cập nhật liên tục, báo cáo định kỳ rõ ràng, có quỹ bảo vệ riêng, xử lý tranh chấp nhanh chóng, và ban đầu nên hạn chế nhà đầu tư cá nhân nhỏ lẻ tham gia để tránh rủi ro không đáng có.
Cách triển khai tốt nhất là làm từng bước thận trọng: bắt đầu thí điểm chỉ với vàng vật chất và vàng miếng trong nước, sau đó mới mở rộng sang phái sinh và kết nối với các sàn quốc tế lớn để tăng thanh khoản, giúp giá trong nước bớt chênh lệch với thế giới.
Tóm lại, cần một khung pháp lý mạnh mẽ nhưng linh hoạt, học hỏi từ các sàn lớn như Thượng Hải hay COMEX, để sàn giao dịch vàng không chỉ hoạt động trơn tru mà còn giúp ổn định thị trường, giảm hẳn tình trạng mua bán trao tay lén lút.
