Gần đây, cơ quan công an thường xuyên kiểm tra tạm trú đột xuất tại các khu nhà trọ. Tôi hiện đang thuê trọ để sinh sống và làm việc, đã ở được khoảng 3 tháng nhưng chủ nhà chưa thực hiện đăng ký tạm trú cho tôi. Xin hỏi, trong trường hợp này, việc đăng ký tạm trú là nghĩa vụ bắt buộc của chủ nhà hay tôi phải tự đi đăng ký? Nếu bị xử phạt do chưa đăng ký tạm trú thì trách nhiệm và mức phạt sẽ áp dụng đối với ai?
Trả lời
Theo Luật Cư trú 2020, đăng ký tạm trú là việc công dân khai báo nơi cư trú của mình ngoài phạm vi đơn vị hành chính cấp xã nơi đã đăng ký thường trú với cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Đây là thủ tục bắt buộc để cơ quan quản lý nhà nước nắm bắt biến động dân cư và bảo đảm an ninh trật tự địa phương.
- Nghĩa vụ đăng ký tạm trú
Theo khoản 1 Điều 27 Luật Cư trú 2020, công dân đến sinh sống tại chỗ ở hợp pháp ngoài phạm vi đơn vị hành chính cấp xã nơi đã đăng ký thường trú để lao động, học tập hoặc vì mục đích khác từ 30 ngày trở lên thì phải thực hiện đăng ký tạm trú.
Như vậy, nghĩa vụ đăng ký tạm trú thuộc về chính người thuê trọ, tức là người trực tiếp sinh sống tại địa điểm đó, không phụ thuộc vào việc chủ nhà có thực hiện thay hay không. Trường hợp đã sinh sống được 03 tháng mà chưa đăng ký tạm trú là không tuân thủ đúng thời hạn pháp luật quy định.
Đối với chủ nhà trọ, pháp luật không đặt ra nghĩa vụ đăng ký tạm trú thay cho người thuê, mà chủ nhà chỉ có các trách nhiệm sau:
- Thông báo lưu trú khi có người đến ở (theo khoản 1 Điều 30 Luật Cư trú 2020);
- Cung cấp giấy tờ, tài liệu chứng minh chỗ ở hợp pháp (như hợp đồng thuê nhà, giấy chứng nhận quyền sở hữu…) để người thuê hoàn thiện hồ sơ đăng ký tạm trú (theo điểm a khoản 1 Điều 28 Luật Cư trú 2020).
- Điều kiện, thời hạn và trường hợp không được đăng ký tạm trú
Theo Điều 27 Luật Cư trú 2020:
- Thời hạn tạm trú tối đa là 02 năm và có thể tiếp tục gia hạn nhiều lần nếu vẫn có nhu cầu sinh sống tại địa điểm đó;
- Công dân không được đăng ký tạm trú mới tại các chỗ ở thuộc các trường hợp bị cấm theo Điều 23 Luật Cư trú 2020 (ví dụ: chỗ ở không hợp pháp, lấn chiếm, không đủ điều kiện pháp lý…).
Do đó, nếu nhà trọ thuộc các trường hợp không đủ điều kiện theo luật, cơ quan công an có quyền từ chối đăng ký tạm trú và phải trả lời bằng văn bản, nêu rõ lý do.
- Hồ sơ và thủ tục đăng ký tạm trú
Theo Điều 28 Luật Cư trú 2020, hồ sơ đăng ký tạm trú bao gồm:
- Tờ khai thay đổi thông tin cư trú;
- Giấy tờ, tài liệu chứng minh chỗ ở hợp pháp.
Người thuê trọ nộp hồ sơ tại cơ quan đăng ký cư trú nơi dự kiến tạm trú. Trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ, cơ quan công an có trách nhiệm cập nhật thông tin tạm trú vào Cơ sở dữ liệu về cư trú hoặc thông báo bằng văn bản nếu từ chối đăng ký.
Trước khi hết thời hạn tạm trú đã đăng ký 15 ngày, công dân phải làm thủ tục gia hạn tạm trú nếu tiếp tục sinh sống tại địa điểm đó.
- Trách nhiệm và mức xử phạt khi vi phạm
Đối với công dân Việt Nam: Trách nhiệm nộp phạt thuộc về người thuê trọ. Hành vi không thực hiện đúng quy định về đăng ký tạm trú sẽ bị phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 500.000 đồng đến 1.000.000 đồng (theo điểm a khoản 1 Điều 10 Nghị định 282/2025/NĐ-CP).
Đối với người nước ngoài: Cá nhân người nước ngoài còn có thể bị phạt vi phạm từ 3.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng tùy thuộc vào số ngày quá hạn thực tế nếu quá thời hạn tạm trú (theo Điều 21 Nghị định 282/2025/NĐ-CP).
- Lưu ý và khuyến nghị cho khách hàng
Thứ nhất, khách hàng cần chủ động yêu cầu chủ nhà trọ cung cấp bản sao hợp đồng thuê nhà hoặc giấy tờ chứng minh quyền sở hữu hợp pháp để tự làm thủ tục đăng ký tạm trú (theo điểm a khoản 1 Điều 28 Luật Cư trú 2020).
Thứ hai, trong trường hợp chủ nhà không hợp tác cung cấp giấy tờ, khách hàng nên lưu lại các bằng chứng (tin nhắn, văn bản yêu cầu) để giải trình với cơ quan công an khi có đợt kiểm tra đột xuất, nhằm chứng minh mình không cố ý trốn tránh nghĩa vụ.
Thứ ba, để tuân thủ đúng pháp luật, khách hàng phải chủ động thực hiện thủ tục đăng ký tạm trú ngay lập tức (theo khoản 1 Điều 27 Luật Cư trú 2020).
