Luật sư Nguyễn Thanh Hà, chủ tịch SBLAW trả lời Tạp chí Bất động sản reatimes.vn về vai trò của doanh nhân khi tham gia Quốc hội.
Câu hỏi: Trong danh sách ứng cử đại biểu Quốc hội khóa XVI có thể thấy sự xuất hiện của nhiều doanh nhân, lãnh đạo doanh nghiệp ở cả khu vực nhà nước và tư nhân. Ông nhìn nhận như thế nào về xu hướng này? Điều này đang cho thấy vai trò của doanh nhân như thế nào?
Trả lời: Nhìn vào danh sách chính thức 864 người ứng cử đại biểu Quốc hội khóa XVI, một điểm nhấn nổi bật và mang nhiều ý nghĩa là sự góp mặt đông đảo của các doanh nhân, lãnh đạo doanh nghiệp đến từ cả khu vực Nhà nước lẫn tư nhân. Sự hiện diện này không chỉ phản ánh một xu hướng mới trong cơ cấu đại biểu dân cử mà còn khẳng định vai trò ngày càng sâu rộng của giới doanh nhân đối với sự phát triển vĩ mô của đất nước.
Về mặt xu hướng, có thể thấy các ứng cử viên khối doanh nghiệp đã tạo ra một bức tranh đại diện toàn diện, bao phủ hầu hết các lĩnh vực trọng yếu của nền kinh tế. Đáng chú ý, xu hướng này còn ghi nhận một sự giao thoa và chuyển giao thế hệ rất rõ nét. Bên cạnh lớp doanh nhân kỳ cựu mang theo bản lĩnh lèo lái doanh nghiệp qua nhiều chu kỳ kinh tế, sự vươn lên của thế hệ lãnh đạo 9x đang đưa những cá nhân trực tiếp vận hành các mô hình kinh doanh linh hoạt, chuỗi giá trị mới vào thẳng tiến trình thiết kế chính sách.
Sự góp mặt đông đảo này đang làm nổi bật lên vai trò cốt lõi của giới doanh nhân trong giai đoạn phát triển mới. Trước hết, sự tham gia của họ giúp thu hẹp đáng kể khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn. Là những người trực tiếp đối mặt với biến động thị trường, vận hành nhà máy và quản trị dòng vốn, các doanh nhân sẽ mang đến không gian lập pháp những dữ liệu thực tế nhất. Điều này giúp Quốc hội có thêm cơ sở để đưa ra các quyết sách sát sườn, tháo gỡ đúng điểm nghẽn và minh bạch hóa môi trường đầu tư.
Hơn thế nữa, vai trò của doanh nhân đã vượt khỏi mục tiêu lợi nhuận thuần túy để tiên phong giải quyết các vấn đề an sinh xã hội trọng điểm (hạ tầng, nhà ở, chuyển đổi số...). Giới doanh nhân đang trực tiếp thực hiện quyền làm chủ, sẵn sàng san sẻ gánh nặng quản trị quốc gia và đóng góp trí tuệ cho định hướng phát triển bền vững của đất nước. Nhìn chung, xu hướng này là minh chứng rõ nét cho sự trưởng thành của cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam, hứa hẹn sẽ mang đến những luồng gió mới, thực tiễn và nhạy bén hơn cho hoạt động của Quốc hội khóa XVI.
Câu hỏi: Nếu trong nghị trường có thêm tiếng nói từ các doanh nhân, theo ông việc góp ý và phản biện các chính sách liên quan đến vấn đề kinh tế - kinh doanh sẽ thay đổi ra sao? Những trải nghiệm trực tiếp trong môi trường kinh doanh có thể giúp họ phát hiện những “điểm nghẽn” và nâng cao chất lượng của chính sách như thế nào, thưa ông?
Trả lời: Sự xuất hiện của các doanh nhân trong nghị trường mang đến một luồng gió mới, làm thay đổi sâu sắc cách thức góp ý và phản biện các chính sách kinh tế. Khác với góc nhìn quản lý hành chính thuần túy thường chú trọng vào việc bảo đảm trật tự và tăng cường quyền lực nhà nước, các đại biểu xuất thân từ thương trường tiếp cận các dự thảo luật dưới lăng kính "chi phí - lợi ích". Họ nhìn nhận mỗi quy định qua khả năng đo lường thực tế, đặt ra những vấn đề sát sườn như quy định này làm tăng chi phí tuân thủ lên bao nhiêu, hay liệu các doanh nghiệp quy mô nhỏ có đủ nguồn lực để đáp ứng hay không. Họ không chấp nhận những đánh giá tác động chính sách mang tính định tính chung chung, mà đòi hỏi mọi quy định phải được lượng hóa bằng số liệu rõ ràng và có sự đối chiếu liên tục với các thông lệ quốc tế.
Chính những trải nghiệm trực tiếp và đôi khi là sự cọ xát khốc liệt trên thương trường đã rèn luyện cho họ sự nhạy bén đặc biệt để phát hiện các "điểm nghẽn" chính sách. Nhờ trực tiếp điều hành dòng vốn và thường xuyên làm việc với các cơ quan thanh tra, kiểm tra, giới doanh nhân dễ dàng nhận diện sự chồng chéo giữa luật chuyên ngành và luật chung, hay những mâu thuẫn rắc rối giữa luật với các thông tư, nghị định hướng dẫn. Khi bước vào khâu phản biện, họ có khả năng nhìn thấu những rủi ro tiềm ẩn mà một quy định, dù được soạn thảo rất chặt chẽ về mặt câu chữ, lại có nguy cơ làm "đóng băng" chuỗi cung ứng hoặc gây đình trệ hoạt động sản xuất kinh doanh khi đưa vào thực thi.
Nhờ mang "hơi thở thị trường" vào từng điều luật, các đại biểu doanh nhân đã đóng góp những đề xuất mang tính đột phá như kiến nghị cơ chế định giá đất sát với giá thị trường, hay đề xuất nới lỏng các điều kiện huy động và bảo lãnh vốn để giúp doanh nghiệp xoay vòng dòng tiền linh hoạt hơn. Tiếng nói thực tiễn của giới doanh nhân đang giúp quá trình lập pháp dịch chuyển mạnh mẽ theo tinh thần "kiến tạo", tạo ra một hệ thống pháp luật hài hòa giữa mục tiêu quản lý chặt chẽ của nhà nước và nhu cầu phát triển của thị trường, từ đó đảm bảo các chính sách khi ban hành sẽ khả thi và thực sự đi vào đời sống.
Câu hỏi: Tiếng nói của các đại biểu xuất thân từ doanh nghiệp có giúp khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn thị trường được rút ngắn?
Trả lời: Có thể khẳng định tiếng nói của các đại biểu xuất thân từ doanh nghiệp chính là “chìa khóa” thiết thực nhất để rút ngắn khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn thị trường. Điều này được thể hiện qua ba giá trị cốt lõi mà họ mang lại.
Thứ nhất, họ mang đến nghị trường những “dữ liệu sống” thay vì chỉ nhìn nhận nền kinh tế qua các bản báo cáo vĩ mô. Doanh nhân thấu hiểu thị trường qua những quyết định sinh tử hằng ngày: đầu tư hay dừng lại, mở rộng hay thu hẹp, tuyển dụng hay cắt giảm. Trải nghiệm này giúp quá trình xây dựng luật không bị 'treo lơ lửng' trên lý thuyết mà bám rễ sâu vào đời sống kinh tế.
Thứ hai, họ là những người thấm thía nhất bài toán về “chi phí cơ hội”. Họ biết rõ một thủ tục hành chính kéo dài thêm vài tháng có thể làm lỡ cả một nhịp đầu tư, hoặc một chính sách thiếu tính dự báo sẽ làm dòng vốn chùn bước. Vì vậy, trong các phiên thảo luận, họ luôn là lực lượng đi đầu thúc đẩy việc cắt giảm giấy phép con, rút gọn thủ tục.
Cuối cùng, sự cọ xát trên thương trường rèn luyện cho họ khả năng hoạt động như một hệ thống “cảnh báo sớm” về rủi ro pháp lý. Họ cực kỳ nhạy bén trong việc phát hiện những quy định chồng chéo, xa rời thực tế hoặc có nguy cơ gây 'đóng băng' chuỗi cung ứng ngay từ khi dự thảo luật còn nằm trên giấy. Nhờ tiếng nói phản biện thẳng thắn đó, các đạo luật khi được Quốc hội thông qua sẽ không chỉ chuẩn mực về kỹ thuật lập pháp mà còn thực sự “sống” được, tạo động lực kiến tạo cho môi trường kinh doanh thay vì trở thành rào cản cản bước doanh nghiệp.
Câu hỏi: Để thực sự phát huy vai trò tại nghị trường, theo ông, các đại biểu Quốc hội xuất thân từ khu vực doanh nghiệp cần đáp ứng những yêu cầu hoặc chuẩn mực nào?
Trả lời: Thứ nhất, họ phải có tầm nhìn vĩ mô và sự khách quan tuyệt đối. Doanh nhân trên nghị trường phải biết vượt thoát khỏi tư duy bảo vệ lợi ích cục bộ của doanh nghiệp hay ngành nghề mình đang kinh doanh, để nhìn nhận chính sách dưới góc độ lợi ích quốc gia và sự phát triển chung của toàn nền kinh tế.
Thứ hai, họ cần sở hữu năng lực “chuyển hóa” ngôn ngữ. Một đại biểu xuất sắc không chỉ mang những bức xúc, điểm nghẽn của thị trường lên Quốc hội để than phiền hay kể khổ, mà phải đủ sắc bén về kỹ năng lập pháp để chuyển hóa những khó khăn đó thành các đề xuất sửa đổi điều luật cụ thể, rõ ràng và khả thi.
Thứ ba, đòi hỏi một bản lĩnh quản trị xung đột lợi ích minh bạch. Họ phải thiết lập được ranh giới rạch ròi giữa vai trò người điều hành công ty và vai trò đại diện cho nhân dân, đảm bảo mọi tiếng nói phản biện hay nút bấm thông qua đạo luật đều không bị chi phối bởi bất kỳ "nhóm lợi ích" nào phía sau.
Nói cách khác, một doanh nhân thành đạt chỉ thực sự trở thành một đại biểu Quốc hội xuất sắc khi họ biết dùng tư duy quản trị thực chiến sắc bén của mình để phụng sự cho mục tiêu kiến tạo và hoàn thiện thể chế của đất nước.
Câu hỏi: Ở góc độ rộng hơn, ông kỳ vọng các đại biểu Quốc hội là doanh nhân sẽ đóng góp như thế nào cho quá trình hoàn thiện thể chế và thúc đẩy môi trường kinh doanh tại Việt Nam trong thời gian tới?
Trả lời: Ở góc độ vĩ mô, tôi kỳ vọng sự hiện diện của các doanh nhân trên nghị trường sẽ tạo ra một lực đẩy mạnh mẽ, chuyển dịch tư duy lập pháp từ hướng "kiểm soát, quản lý" sang "kiến tạo và thúc đẩy". Các đại biểu doanh nhân sẽ là những người đi đầu trong việc phá bỏ tàn dư của cơ chế "xin - cho", mạnh dạn đề xuất gỡ bỏ triệt để các rào cản hành chính và điều kiện kinh doanh rườm rà. Nhờ đó, hệ thống pháp luật sẽ không còn bị xem là một điểm nghẽn kìm hãm, mà thực sự trở thành bệ phóng an toàn để cộng đồng doanh nghiệp tự do sáng tạo, tối ưu chi phí và cạnh tranh sòng phẳng.
Bên cạnh đó, trong bối cảnh nền kinh tế đang bước vào giai đoạn chuyển đổi số, kinh tế tuần hoàn và chuyển dịch năng lượng xanh, các doanh nhân – những người trực tiếp cọ xát trong chuỗi giá trị toàn cầu – sẽ giúp Quốc hội phản ứng nhanh nhạy hơn trước các mô hình kinh tế mới. Họ sẽ đóng góp những góc nhìn mang tính dự báo, giúp nội luật hóa kịp thời các tiêu chuẩn quốc tế, từ đó kiến tạo một hành lang pháp lý minh bạch, ổn định và hấp dẫn đối với các dòng vốn đầu tư chiến lược dài hạn.
Tựu trung lại, tôi kỳ vọng tiếng nói của lực lượng đại biểu này sẽ hoạt động như một hệ thống liên kết vững chắc, xóa nhòa hoàn toàn khoảng cách giữa tư duy điều hành của Nhà nước và hơi thở của thị trường, tạo động lực cốt lõi đưa nền kinh tế Việt Nam vươn mình và bứt tốc.
