Luật sư Nguyễn Thanh Hà, Chủ tịch Công ty Luật SBLAW, là chuyên gia trong lĩnh vực pháp luật doanh nghiệp, đầu tư và kinh tế số. Trao đổi về đề xuất đánh thuế 0,1% đối với mỗi giao dịch tài sản mã hóa, ông cho rằng việc xây dựng chính sách thuế cần được nghiên cứu thận trọng, bảo đảm vừa tạo nguồn thu cho ngân sách nhà nước vừa khuyến khích sự phát triển minh bạch, bền vững của thị trường tài sản số tại Việt Nam.
Đóng thuế, nhà đầu tư có thể nhận được lợi ích lớn hơn
Bộ Tài chính đang lấy ý kiến về dự thảo đánh thuế 0,1% trên doanh thu mỗi lần chuyển nhượng tài sản mã hóa đối với cá nhân. Cụ thể: Nhà đầu tư cá nhân (cư trú và không cư trú) phải nộp thuế thu nhập cá nhân theo tỷ lệ 0,1% trên doanh thu chuyển nhượng từng lần. Tổ chức nước ngoài áp dụng mức thuế 0,1% trên doanh thu chuyển nhượng. Tổ chức trong nước kê khai và nộp thuế thu nhập doanh nghiệp ở mức 20% trên thu nhập (lợi nhuận thực tế sau khi trừ giá vốn và chi phí).
Thời điểm xác định doanh thu và thu nhập được quy định thống nhất với các quy tắc đối với chuyển nhượng chứng khoán hiện hành. Đặc biệt, hoạt động chuyển nhượng này được đề xuất không chịu thuế giá trị gia tăng (GTGT) để tránh đánh thuế chồng chéo và duy trì thanh khoản cho thị trường.
Nhiều chuyên gia đánh giá mức thuế 0,1% là một chi phí hợp lý để nhà đầu tư nhận lại những lợi ích lớn hơn.
Ông Phan Vũ Tuấn, Trưởng văn phòng Luật sư Phan Law Vietnam, Phó Chủ tịch Chi hội Blockchain TP HCM cho rằng đây là "sự đánh đổi" giúp nhà đầu tư có được tính minh bạch, sự bảo vệ pháp lý và dễ dàng chứng minh nguồn gốc dòng tiền.
Theo ông Tuấn, hiện nay, nhiều nhà đầu tư vẫn gặp khó khăn khi tham gia thị trường, đặc biệt trong việc chứng minh nguồn gốc dòng tiền hoặc lịch sử giao dịch. Nguyên nhân là phần lớn các hoạt động mua bán tài sản số trước đây diễn ra trên các nền tảng quốc tế, trong khi khung pháp lý trong nước chưa hoàn thiện.
Theo đó, nếu nhà nước xây dựng được cơ chế pháp lý rõ ràng để đưa hoạt động giao dịch tài sản số vào khuôn khổ chính thức, mức thuế 0,1% có thể xem là chi phí hợp lý.
Ông Tuấn đánh giá mức thuế này tương đối thấp nếu so với những lợi ích mà nhà đầu tư nhận được, bao gồm tính hợp pháp của hoạt động đầu tư, sự minh bạch của thị trường và các cơ chế bảo vệ quyền lợi khi xảy ra tranh chấp.
Luật sư Nguyễn Thanh Hà, Chủ tịch Công ty Luật SBLaw cho rằng việc đánh thuế đối với tài sản số là một bước đi cần thiết để đảm bảo tính công bằng và bình đẳng trong hệ thống thuế.
Luật sư Nguyễn Thanh Hà, Chủ tịch Công ty Luật SBLaw.
Theo ông Hà, đi cùng sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế, đặc biệt là công nghệ số, các giao dịch tài sản số ngày càng phổ biến. Nếu không đánh thuế lĩnh vực này sẽ tạo ra sự bất bình đẳng giữa những người có thu nhập từ các kênh truyền thống và những người có thu nhập từ tài sản số, chưa kể việc thất thu ngân sách nhà nước.
"Việc đưa tài sản số vào diện chịu thuế cũng giúp kiểm soát các hoạt động liên quan đến tài sản số, phòng chống rửa tiền, tài trợ khủng bố và các hoạt động bất hợp pháp khác", ông Hà nói.
Tương tự, ông Phạm Phước Nguyên, Trưởng Bộ phận Phát triển Kinh doanh Ninety Eight, cũng có nhận xét tích cực với đề xuất áp dụng mức thuế 0,1% trên mỗi giao dịch. Theo ông, mức thuế này phù hợp trong giai đoạn đầu hình thành thị trường, vừa tạo nguồn thu cho nhà nước vừa không gây áp lực lớn đối với nhà đầu tư.
Tuy vậy, ông Nguyên cũng thừa nhận một số nhà đầu tư giao dịch tần suất cao có thể lo ngại chi phí tăng lên khi phải nộp thuế cho mỗi lệnh mua bán.
Không phân tách được lợi nhuận và các khoản lỗ
Dù được ủng hộ, phương thức "thuế khoán tại nguồn" 0,1% vẫn tồn tại một số điểm cần lưu ý. Trong đó, thuế đánh trực tiếp trên doanh thu chuyển nhượng mà không phân biệt nhà đầu tư đang lãi hay lỗ. Điều này có thể khiến các nhà đầu tư dịch chuyển từ đầu cơ ngắn hạn sang nắm giữ dài hạn để giảm chi phí thuế.
TS Phan Phương Nam, Phó Trưởng Khoa Luật Thương mại, Trường Đại học Luật TP Hồ Chí Minh cho rằng cách tiếp cận này thay thế cho việc xác định thu nhập tính thuế dựa trên thặng dư vốn thực tế, vốn là một thách thức lớn trong quản lý thuế đối với các loại tài sản có tính bảo mật và kỹ thuật cao như tài sản mã hóa.
Theo ông Nam, việc đánh thuế trên giá chuyển nhượng sẽ giúp cơ quan quản lý hóa giải được bài toán về sự bất cân xứng thông tin, bởi lẽ việc xác lập căn cứ pháp lý cho giá mua đầu vào thường bị đứt gãy do tính chất phi tập trung của blockchain.
Tuy nhiên, xét về tác động đến hành vi và cấu trúc thị trường, chính sách này vô hình trung tạo ra một “điểm mù” về công bằng kinh tế khi không phân tách được lợi nhuận thực dương với các khoản lỗ ròng. Do nghĩa vụ thuế phát sinh ngay tại thời điểm chuyển nhượng bất kể kết quả kinh doanh lãi hay lỗ, các nhà đầu tư cá nhân có khả năng sẽ thay đổi chiến lược, dịch chuyển từ đầu cơ ngắn hạn sang nắm giữ dài hạn để giảm thiểu tần suất phát sinh nghĩa vụ thuế.
"Mặc dù vậy, đây vẫn được xem là một bước đi cần thiết để định danh hoạt động kinh doanh tài sản mã hóa, đồng thời đảm bảo quyền thu thuế của Nhà nước đối với cả cá nhân cư trú và không cư trú khi tham gia vào các nền tảng được cấp phép", ông Nam nói.
Theo các chuyên gia, với khoảng 17 triệu tài khoản sở hữu tài sản số, Việt Nam đang là một trong những thị trường lớn nhất thế giới. Theo dự báo của JPMorgan, vốn hóa thị trường tài sản mã hóa toàn cầu có thể đạt 10.000 tỷ USD vào năm 2030.
Việc xây dựng khung pháp lý và chính sách thuế vào thời điểm này không chỉ tạo nguồn thu cho ngân sách mà còn là "cú hích" để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Trung tâm Tài chính quốc tế tại TP.HCM và thúc đẩy kinh tế số phát triển bền vững.
