Luật sư Nguyễn Thanh Hà, chủ tịch SBLAW đã có phần trả lời phỏng vấn kênh VTV1 Đài truyền hình Việt Nam về vấn đề cải cách lập pháp và tư duy chiến lược.
SBLAW trân trọng giới thiệu nội dung bài phỏng vấn.
Câu hỏi: Kết luận 09 của Bộ Chính trị về hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật có đặt mục tiêu xây dựng lập pháp để tạo môi trường đầu tư kinh doanh của Việt Nam đứng thứ 3 ASEAN năm 2028. Ông nghĩ gì về mục tiêu này và đó sẽ phải là một hệ thống pháp luật như thế nào?
Trả lời: Đây là một mục tiêu vừa có tính tham vọng, vừa có tính khả thi nếu chúng ta thực sự quyết tâm và có lộ trình rõ ràng. Hiện tại, môi trường đầu tư kinh doanh của Việt Nam còn xếp sau nhiều nước trong khu vực như Singapore, Malaysia, Thái Lan. Để vươn lên vị trí thứ 3 ASEAN vào năm 2028 đòi hỏi một bước đột phá thực chất, không chỉ trên giấy tờ.
Một hệ thống pháp luật đáp ứng mục tiêu đó phải hội tụ ít nhất ba yếu tố cốt lõi. Thứ nhất là tính minh bạch và dự đoán được: doanh nghiệp, nhà đầu tư nước ngoài phải có thể đọc luật và biết chắc điều gì được phép, điều gì không, thay vì phụ thuộc vào hướng dẫn, thông tư, hay sự diễn giải tùy nghi của cơ quan quản lý. Thứ hai là tính nhất quán và đồng bộ: các đạo luật phải không mâu thuẫn, không chồng lấn, không để lại khoảng trống pháp lý khiến doanh nghiệp mắc kẹt giữa các cơ quan. Thứ ba là tính linh hoạt và thích ứng: hệ thống pháp luật phải có khả năng cập nhật nhanh trước những thay đổi của kinh tế số, công nghệ mới, mô hình kinh doanh mới mà không cần phải chờ sửa luật hàng năm trời.
Mục tiêu đứng thứ 3 ASEAN không chỉ là kỳ vọng cải cách luật pháp thuần túy, mà còn là cam kết về chất lượng thực thi pháp luật. Có luật tốt nhưng thực thi yếu kém thì chỉ là hình thức. Bởi vậy, song hành với việc hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật phải là cải cách bộ máy thực thi, đặc biệt là nâng cao năng lực và tính chuyên nghiệp của đội ngũ cán bộ pháp lý tại các bộ, ngành, địa phương.
Câu hỏi: Kết luận 09 cũng nêu yêu cầu tăng hợp lý kỳ họp của Quốc hội và kết hợp trực tuyến. Trong bối cảnh cần tái cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam, những điều chỉnh linh hoạt này có ý nghĩa thế nào?
Trả lời: Đây là một tín hiệu quan trọng về tư duy đổi mới trong tổ chức hoạt động lập pháp. Trước đây, Quốc hội họp hai kỳ một năm với lịch trình cố định, điều này tạo ra một nút cổ chai rất lớn: các dự án luật cần sửa gấp phải chờ đến kỳ họp kế tiếp, trong khi nhu cầu điều hành kinh tế – xã hội không thể chờ đợi theo lịch nghị trường.
Việc tăng số kỳ họp và kết hợp hình thức trực tuyến mang ý nghĩa nhiều lớp. Về mặt kỹ thuật lập pháp, nó cho phép Quốc hội xử lý công việc theo đợt, theo chủ đề, tránh tình trạng dồn quá nhiều dự án luật vào một kỳ họp dẫn đến xem xét hời hợt, thiếu chiều sâu. Về mặt tốc độ phản ứng thể chế, điều này giúp Quốc hội có thể đáp ứng kịp thời hơn với yêu cầu thực tiễn, đặc biệt trong các tình huống đòi hỏi điều chỉnh pháp lý nhanh như dịch bệnh, khủng hoảng tài chính, hay cơ hội hội nhập đột xuất.
Luật sư Nguyễn Thanh Hà - Chủ tịch công ty Luật SB LAW.
Kết hợp trực tuyến cũng có ý nghĩa thực chất khi đại biểu Quốc hội có thể tham gia thảo luận, biểu quyết ngay từ địa phương mà không phải tập trung về Hà Nội toàn bộ thời gian, từ đó tiết kiệm nguồn lực và cho phép đại biểu duy trì kết nối chặt hơn với cử tri cơ sở. Tất nhiên, điều này đòi hỏi quy chế làm việc nghiêm túc, hạ tầng kỹ thuật đáng tin cậy, và trách nhiệm giải trình cao hơn từ phía đại biểu để hình thức linh hoạt không biến thành hình thức chiếu lệ.
Câu hỏi: Sau bầu cử, ngày 6/4 tới Quốc hội sẽ họp kỳ họp thứ nhất, với gần 10 dự án luật và nghị quyết được xem xét. Ông có bình luận gì về tinh thần hành động của Quốc hội ngay ngày đầu, kỳ đầu?
Trả lời: Kỳ họp thứ nhất của một Quốc hội khóa mới truyền thống thường dành chủ yếu cho công tác kiện toàn nhân sự và thủ tục tổ chức bộ máy. Nhưng lần này, với gần 10 dự án luật và nghị quyết được đưa vào chương trình ngay từ đầu, chúng ta thấy một tinh thần rất khác: Quốc hội không để mất thời gian, không chờ ổn định rồi mới làm việc thực chất.
Điều này phản ánh nhận thức rõ ràng rằng đất nước không có thời gian để ngừng nghỉ. Áp lực hoàn thiện thể chế pháp lý để đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế, hội nhập quốc tế, và mục tiêu tăng trưởng tham vọng mà lãnh đạo Đảng đặt ra đòi hỏi Quốc hội phải vận hành như một cơ quan lập pháp chuyên nghiệp, hiệu quả ngay từ ngày đầu tiên.
Đây là một thông điệp mạnh mẽ về quyết tâm chính trị. Tuy nhiên, tinh thần hành động cần đi kèm với chất lượng thực chất. Khối lượng lớn luật được xem xét trong thời gian ngắn chỉ có thể có chất lượng tốt nếu quá trình chuẩn bị trước đó đủ kỹ lưỡng, nếu các cơ quan soạn thảo đã làm việc nghiêm túc, và nếu đại biểu thực sự có điều kiện nghiên cứu thấu đáo chứ không chỉ bấm nút theo quán tính. Tốc độ và chất lượng phải song hành – đó mới là tinh thần cải cách đích thực.
Câu hỏi : Khai mạc Hội nghị Trung ương lần 2, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh yêu cầu hoạch định phát triển không chỉ bằng tư duy quản lý thông thường mà bằng "tư duy chiến lược" nhằm tạo dựng "tự chủ chiến lược". Nên hiểu tư duy chiến lược này như thế nào để có thể xác lập mô hình tăng trưởng mới, hướng tới tăng trưởng 2 con số?
Trả lời: "Tư duy chiến lược" mà Tổng Bí thư Tô Lâm đề cập cần được hiểu khác với tư duy kế hoạch hóa hay tư duy quản lý hành chính thông thường. Tư duy quản lý thông thường vận hành theo logic phản ứng: thấy vấn đề mới giải quyết, đo lường thành tích theo các chỉ tiêu ngắn hạn, và ưu tiên sự ổn định trước mắt. Tư duy chiến lược thì khác: nó đặt câu hỏi Việt Nam muốn ở đâu trong 10, 20 năm tới và lựa chọn ngay hôm nay những nền tảng để đạt được vị trí đó.
Trong bối cảnh Việt Nam, tư duy chiến lược để hướng tới tăng trưởng hai con số phải bắt đầu từ việc xác định rõ ràng các động lực tăng trưởng mới. Mô hình tăng trưởng cũ dựa vào lao động giá rẻ, gia công xuất khẩu, và khai thác tài nguyên đã chạm trần. Mô hình mới phải dựa trên năng suất lao động cao hơn, hàm lượng công nghệ và sáng tạo lớn hơn, và khả năng tham gia vào các chuỗi giá trị toàn cầu ở phân khúc cao hơn.
"Tự chủ chiến lược" trong bối cảnh này không có nghĩa là đóng cửa hay tách biệt khỏi thế giới, mà là Việt Nam phải làm chủ được các quyết định phát triển của mình – không bị lệ thuộc vào một thị trường, một công nghệ, hay một đối tác duy nhất. Đây là bài học từ cú sốc đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu sau đại dịch và từ những biến động địa chính trị đang định hình lại trật tự kinh tế thế giới.
Để tư duy chiến lược không chỉ là khẩu hiệu, điều quan trọng là phải thể chế hóa nó vào cơ chế ra quyết định: từ quy hoạch quốc gia đến chính sách công nghiệp, từ đầu tư giáo dục đến xây dựng hạ tầng số. Và đặc biệt, hệ thống pháp luật – đúng như Kết luận 09 đặt ra – phải là nền tảng thể chế giúp hiện thực hóa tư duy chiến lược đó thành hành động cụ thể, không bị chặn lại bởi các quy định lỗi thời hay mâu thuẫn pháp lý chưa được giải quyết.
