- Theo quy định hiện hành, việc cá nhân chia sẻ lại video biểu diễn, MV ca nhạc, bài hát hoặc hình ảnh của nghệ sĩ lên Facebook, TikTok dưới dạng “share lại” hoặc “repost” có được xem là hành vi khai thác, sử dụng trái phép quyền tác giả hay không?
Dưới góc độ pháp lý, cần phân biệt rõ bản chất của hành vi “share” và “repost” khi đánh giá có hay không việc xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan.
Trước hết, các nội dung như video biểu diễn, MV ca nhạc, bản ghi âm, hình ảnh nghệ sĩ đều là đối tượng được bảo hộ theo quy định của Luật Sở hữu trí tuệ. Chủ sở hữu quyền có độc quyền đối với việc sao chép, phân phối và truyền đạt tác phẩm đến công chúng.
Đối với hành vi “chia sẻ” bằng chính chức năng kỹ thuật do nền tảng như Facebook hoặc TikTok cung cấp (ví dụ: nút “Share”, “Repost” dẫn về bài đăng gốc), về nguyên tắc, đây không bị coi là hành vi xâm phạm. Lý do là người dùng không tạo ra một bản sao mới của tác phẩm mà chỉ dẫn lại đường dẫn đến nội dung gốc; việc truyền đạt tới công chúng vẫn gắn với tài khoản của chủ thể đã đăng tải ban đầu.
Ngược lại, trong trường hợp cá nhân tải nội dung về thiết bị của mình rồi đăng lại dưới dạng một bài đăng mới (thường gọi là “reup”), thì về bản chất pháp lý, hành vi này đã bao gồm việc sao chép và truyền đạt lại tác phẩm đến công chúng. Nếu không có sự cho phép của chủ sở hữu quyền hoặc không thuộc các trường hợp ngoại lệ theo luật định, đây có thể bị xem là hành vi xâm phạm quyền tác giả hoặc quyền liên quan.
Cũng cần lưu ý rằng, việc sử dụng với mục đích cá nhân hay phi thương mại không đương nhiên loại trừ trách nhiệm pháp lý. Pháp luật chỉ cho phép một số ngoại lệ rất hạn chế, chẳng hạn như trích dẫn hợp lý để bình luận, phê bình hoặc phục vụ giảng dạy, và phải đáp ứng các điều kiện chặt chẽ.
Tóm lại, “share” đúng cách thông qua công cụ của nền tảng thường được coi là an toàn về mặt pháp lý, trong khi hành vi “repost” theo nghĩa tải về và đăng lại nội dung thì tiềm ẩn rủi ro xâm phạm quyền tác giả và cần hết sức thận trọng.
Luật sư Nguyễn Thanh Hà
- Trong trường hợp người dùng chia sẻ vì niềm yêu thích là fan hâm mộ, không kiếm tiền từ nội dung chia sẻ, không chỉnh sửa và có ghi nguồn tác giả/nghệ sĩ, liệu vẫn có nguy cơ bị xem là vi phạm quyền sở hữu trí tuệ không?
Dưới góc độ pháp lý, cần khẳng định rằng động cơ “yêu thích”, “ủng hộ nghệ sĩ” hay việc không nhằm mục đích thương mại không phải là yếu tố quyết định để loại trừ hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.
Theo quy định của Luật Sở hữu trí tuệ, chủ sở hữu quyền có độc quyền đối với việc sao chép và truyền đạt tác phẩm đến công chúng, không phụ thuộc vào việc người sử dụng có thu lợi hay không. Do đó, trong trường hợp người dùng tải nội dung rồi đăng lại (reup), thì về bản chất pháp lý, hành vi này vẫn là sao chép và phân phối lại tác phẩm.
Việc:
- không chỉnh sửa nội dung,
- ghi rõ nguồn tác giả/nghệ sĩ,
- sử dụng với mục đích phi thương mại,
không làm “hợp pháp hóa” hành vi sử dụng, nếu chưa có sự cho phép của chủ sở hữu quyền. Những yếu tố này chỉ có thể được xem là tình tiết giảm nhẹ khi xem xét trách nhiệm, chứ không làm thay đổi bản chất vi phạm.
Pháp luật Việt Nam có quy định một số ngoại lệ giới hạn quyền tác giả (ví dụ: trích dẫn hợp lý để bình luận, minh họa trong giảng dạy), tuy nhiên các ngoại lệ này được áp dụng rất chặt chẽ và không bao gồm việc đăng lại toàn bộ MV, bài hát hay video biểu diễn chỉ vì mục đích chia sẻ.
Tuy nhiên, nếu người dùng chỉ “share” bằng công cụ chính thức của nền tảng (dẫn link về bài đăng gốc), thì như đã phân tích, thông thường sẽ không bị coi là xâm phạm.
Tóm lại, ngay cả khi xuất phát từ thiện chí của người hâm mộ và không nhằm mục đích kiếm tiền, việc đăng lại nội dung mà không được phép vẫn tiềm ẩn rủi ro vi phạm quyền sở hữu trí tuệ, và người dùng cần phân biệt rõ với hành vi “chia sẻ” hợp lệ trên nền tảng.
- Luật sư có thể phân biệt giúp đâu là hành vi chia sẻ hợp pháp trên mạng xã hội và đâu là hành vi dễ bị xử phạt theo công điện mới của Chính phủ về bảo vệ quyền tác giả, quyền liên quan?
Theo tôi, điểm quan trọng nhất hiện nay là người dùng cần phân biệt giữa “chia sẻ nội dung” theo đúng cơ chế của nền tảng và “đăng tải lại nội dung có bản quyền” như một nội dung mới trên tài khoản của mình. Đây là ranh giới pháp lý mà rất nhiều người dùng mạng xã hội hiện còn nhầm lẫn.
Về nguyên tắc, hành vi chia sẻ hợp pháp thường là những trường hợp người dùng sử dụng đúng tính năng “share”, “repost”, “duet”, “stitch” hoặc nhúng (embed) nội dung do chính nền tảng cung cấp. Trong trường hợp này, nội dung gốc vẫn nằm trên tài khoản hoặc hệ thống của chủ sở hữu quyền hay đơn vị được cấp phép, và người dùng chỉ đang dẫn lại đường link hoặc tương tác trong phạm vi kỹ thuật mà nền tảng cho phép. Đây là hình thức phổ biến trên Facebook, TikTok, YouTube và thường có mức độ rủi ro pháp lý thấp hơn.
Ngoài ra, một số hành vi sử dụng nội dung ngắn với mục đích bình luận, đánh giá, minh họa hoặc đưa tin trong giới hạn hợp lý, không làm ảnh hưởng đáng kể đến việc khai thác thương mại của chủ thể quyền, cũng có thể được xem xét dưới góc độ ngoại lệ hợp lý theo pháp luật sở hữu trí tuệ. Tuy nhiên, việc áp dụng ngoại lệ này cần rất thận trọng và phụ thuộc vào từng trường hợp cụ thể.
Ngược lại, các hành vi dễ bị xem là xâm phạm quyền tác giả và có nguy cơ bị xử lý mạnh hơn theo tinh thần Công điện 38/CĐ-TTg thường bao gồm: tải video, MV, phim hoặc bản ghi âm về rồi đăng lại nguyên vẹn lên tài khoản cá nhân; reup nội dung để tăng lượt theo dõi, tăng tương tác hoặc kiếm doanh thu quảng cáo; livestream lại chương trình có bản quyền; cắt ghép nội dung để xây dựng fanpage, kênh TikTok hoặc YouTube thu hút người xem; hoặc phát tán hàng loạt nội dung không có sự cho phép của chủ sở hữu quyền.
Đặc biệt, hiện nay cơ quan quản lý đang chú ý nhiều hơn đến các hành vi khai thác nội dung có hệ thống và có yếu tố thương mại trên môi trường số. Ví dụ, một cá nhân hoặc tổ chức vận hành nhiều tài khoản để reup phim, âm nhạc hoặc video giải trí nhằm kiếm tiền từ quảng cáo, bán hàng hoặc tăng giá trị tài khoản sẽ có nguy cơ bị xử lý cao hơn rất nhiều so với người dùng thông thường chia sẻ đơn lẻ vì mục đích cá nhân.
Một điểm mà nhiều người dùng thường hiểu chưa đúng là việc “ghi nguồn”, “tag nghệ sĩ” hoặc “không kiếm tiền” không đồng nghĩa với việc được tự do sử dụng nội dung có bản quyền. Trong nhiều trường hợp, dù không thu phí trực tiếp, hành vi đăng tải lại vẫn có thể bị xem là xâm phạm nếu làm ảnh hưởng đến quyền khai thác của chủ sở hữu hoặc giúp tài khoản tăng tương tác, tăng độ phủ và mang lại lợi ích gián tiếp.
Theo tôi, trong bối cảnh Chính phủ đang tăng cường thực thi quyền tác giả trên môi trường số, người dùng mạng xã hội nên ưu tiên sử dụng các công cụ chia sẻ chính thức của nền tảng, hạn chế tải xuống rồi đăng lại nội dung nguyên vẹn, đồng thời cần cẩn trọng với các hoạt động reup có tính thường xuyên hoặc phục vụ mục đích xây dựng kênh, kiếm tương tác và doanh thu. Đây sẽ là nhóm hành vi có nguy cơ bị kiểm soát và xử lý mạnh hơn trong thời gian tới.
Tham khảo thêm tại dịch vụ: Luật sư tư vấnhttps://thanhnien.vn/chia-se-video-bieu-dien-bai-hat-hinh-anh-idol-co-vi-pham-ban-quyen-185260511145918685.htm
